GNU Free Documentation License . .

: ,
:

ʻŌlelo Hawaiʻi

:

:

:

27160[1]

-
--
:

7.7597:

143

ISO 639-1:

ISO 639-2:

haw

ISO 639-3:

haw

. : :

(Ōlelo Hawaii)  ,   . , , . 1 . , , . ; ( ), . .

[]

«», «», Wiki . «», , «-» .

[]

XIX . , . , , 1822 , 1834 . , , , . 1898 , . , , . ,   , ( 96 . ., 2005). , , .

, , , , , , , (   , , , ). , .

, «Owhyhee» «Owhyee». O Hawaiʻi, ' '. 1822, Hawaiian Language ʻŌlelo Hawaiʻi, ' ' ( ).

[]

- .   , , . , .

. , 200 -- , - 5 . . , . , . , «» lani, ra"i langi, ; «»  lima, rima, nima; «»  hoe, hoe, fohe; «»  "uku, "utu, kutu. - langit, lima, besay, kutu.

[]

  • . , , , 2005 , 20 27 , 1 500 . . .
    • 1900 . 37 000 .
    • 1778  500 000 .
  • 1984 , 8 244 ; 72 809 50 %  99 % ; 127 523 50 % .
  • ( ) .
  • . : ka:la: '', Kalikimaka ''.
  • ( [Websters New International Dictionary of the English Language] 200 , , aa  ' ', aloha  ', , ', hukilau  ' ', hula  '' ( ), kanaka  '' ( , ) .)
  • , , , , ( ), ; , .
  • : Punana Leo ( 2 , 800 ). . , . 1838 .

[]

  • . , , (, , ).
    • :
      • Ua hele 'oe?  (PERF) go you («Where did you go?»)
      • Puu-o-Manoa hill () manoa («hill of Manoa»)
      • ka honu  (..) turtle («the turtle»), nā honu  (..) turtle («the turtles»)
    • :
      • he kanaka  person («a person») vs ke kanaka  person («the person»)
      • liu  turn («to turn»), hā-liu  turn («cause to turn»)

He kanaka maikaʻi ia  person good s/he («She is a good person»)

  •   VSO (--).
    • : he aha kela mea  is what that thing «What is that thing?»
    •   SVO (--): ʻaʻole ʻoia e puka ana ' '


[]

Aa Ee Ii Oo Uu Hh Kk Ll Mm Nn Pp Ww
/a/ /e/ /i/ /o/ /u/ /h/ /k/ /l/ /m/ /n/ /p/ /w/ /ʔ/

[]

[]

i u
ɛ o
ɐ


. ,   .   : a  a, á; e  é; i  i, í; o  ó; u  ú


[]

m n
p t k ʔ
h
w ~ v I


  • [p, k, h, l, m, n] , .
  • w 1) [v] i e 2) [w] o u 3) [v] [w] a

[]

  /u/    /i/    /o/    /e/ 
  /i/  iu      
  /o/  ou oi    
  /e/  eu ei    
  /a/  au ai ao ae

/iu, ou, oi, eu, ei, au, ai, ao, ae/ .

  /u/    /i/    /o/    /e/ 
  /o/  oːu      
  /e/    eːi    
  /a/  aːu aːi aːo aːe

[]

  • , «alóha» (', ')
  • , nanā (nanáa).

[]

: (C)V. : kanáka ''. .


wū ( , ): Wulekake ( Vulegate) (''), wulekula ( vuletura ''),

[]

  • . (, , ) ia.
  • ( 3 )
,
kēia kēlā kēnā
kēia mau kēlā mau kēnā mau
  • , . : ka puke (  ) vs. nā puke ( )
    • mau. : kaʻu mau puke (' ')
  • (, ), , ( ). : kaua ( , 1 , )  maua ( , 1 , )
  • : kino ʻō (o-) kino ʻā (a-).
    • , « », , inoa  '', puʻuwai  '', hale  ''. , (kaʻa  '', lio  ''), , , , (noho  '', ʻeke  '', lole  ''), (makuahine  '').
    • , . , , waihoʻoluʻu  '' ( kaʻu waihoʻoluʻu punahele ' '). , (ipo) .
  • , ( aku mai). : e lawe mai  ''
  • (, , ). :
    • 1) .
      • : -ka ke, ; na, ; he, ;
    • 2) .
      • : i ia, «», «», «», ; o, ; a, ;
    • 3) .
      • : e, / ; e (++) ana, ; ua i, .
        • :

ka  ( , K, E, A, O) ka wahine  , ka hale 

ke  ( K, E, A, O, ) ke kane  , ke keiki  , ke aloha 

na  , ( ..) na kane  , na keiki  , na wahine  , na hale 

he  he kane  , he keiki  , he hale  , he wahine 

, .

        • :

a  ,

a  ,

ae  ,

aku  *

e  1) 2) (? ?)

i, ia  , , ,

iho 

ma  , ,

mai  *,

no / na  -,

o  ,

. : Kú`ai mai wau kéia ' '

        • - , . :

e  / ; e (++) ana  ; ua i  ; ke (++) nei  ; ke  . : ua noho  ''

  •   (., , mana («branch») mana-mana («branched»)).

[]

  • . : ka hale liʻiliʻi  ' '. , , : kou hale  ' '.
    • Ua hele ke kanaka i Maui  (PERF) go () man to Maui («The man went to Maui»)
  • , , . : e hele i ke kula - ' ', «» .

[]

(Elbert & Pukui(1979)), . :

  • .
  • , , , , .
  • , ( ).

  , . XIX . , , , . , . «Da Jesus Book», .

:

Eh, howzit? Wassamattah you? Cannah talk da kine?

', ? ? ?'

[] .

[]

[]

  • / . . . ., ., 1990
  • Samuel K. Elbert, Mary Kawena Pukui. Hawaiian Grammar. The University Press of Hawaii, 1979

[]