()
| : |
Gàidhlig (na h-Alba) [ˈkɑːlʲəkʲ nə ˈhaɫapə] |
|---|---|
| : | |
| : |
, -, () |
| : |
Bòrd na Gàidhlig |
| : |
92 400[1] |
| : | |
| : | |
| : | |
| ISO 639-1: |
gd |
| ISO 639-2: |
gla |
| ISO 639-3: |
gla |
| . : : | |
́, ́, ( ) ́ ́ (. Gàidhlig; . Gaelic, Scottish Gaelic) , . 58 652 (2001, ) 5001000 , , , -. , , , - , 60 ().
|
|
[]
, , ; , . «», . VI , , , , . IV ., , . - , . , .
, . , , . () () () : , cha, ní.
, , (, 1872 ). XX , . 2005 , . 2001 11- 1991 , . - , , . , , .
XVII , ; . , .
[]
. 18 :
| A a | B b | C c | D d | E e | F f |
| G g | H h | I i | L l | M m | N n |
| O o | P p | R r | S s | T t | U u |
j, k, q, v, w, x, y, z . , fada: bòidheach '' ( , fada ). , , h, bh [v], fh ( ).
, , caol ri caol is leathan ri leathan « , », «» ( , ) «» ( ), e, i, è, ì, , «» () «» () . , , .
, , . oidhche, . oiche '', . -chd, . -cht (. beannacht, . beannachd ''), , [xk].
[]
| . |
[]
, , . : . . ( [Lamb 2001][2]).
| pʰ p | tʰ t | kʰ g kʰʲ kʲ |
|||
| ʧ ʤ | |||||
| m | n nʲ | ɲ | ŋ | ||
| f v | s | ʃ | ç ʝ | x ɣ |
|
| j | |||||
| l, ɫ | ʎ | ||||
| r ɾ |
[]
, . () ( ). . [2].
| [ʰp ʰt ʰk] | /p t k/ | , |
| [hp ht hk] | /hp ht hk/ | ( ) |
| [hp ht xk] | /hp ht xk/ | ( ), , |
| [xp xt xk] | /xp xt xk/ | , , |
( , [3]) . , (, , ): [nə boː] '' ( nam bò [nəm poː]). ( , ) , ( [ɦ].[4]
(sgian '', olc ''), .
[]
, ( ). [t], [tʰ] [ʧ], [ʤ]; ʃ, [s] ( ).
- :
[]
, (, [7]), . , , .
, , , olc ''; , , «» ( , calltainn '' [kʰauLdəNʲ]).
[]
[]
[]
[]
- Tha taigh agam « » (. « »)
- Tha an cat sin le Iain « » (. « »).
- :
- Tha cat agadsa ach tha cù agamsa « , »
[]
; h:
- caileag chaileag «», beag bheag «», faca fhaca «», snog shnog «».
, l, n r, sg, sm, sp, st. ( , , . .). «+» (, glé+ «»).
, , , i:
- facal facail «», balach balaich «», òran òrain «», ùrlar ùrlair «»
, :
- cailleach caillich «», ceòl ciùil «», fiadh féidh «», cas cois «»
, (bàta «»), , () sràid «»).
[]
[]
, . , , , . , . , , , . , ( ), . , , , .
: , . dà (), . , , . , ( -(e)an) .
- : aon òran, dà òran, trì òrain « (. .), (. .), (. .)»
- : aon uinneag, dà uinneig, trì uinneagan « (. .), (. .), (. .)»
[]
, , , .
- . .: Màiri, Anna a Mhàiri, (a) Anna
- . .: Seumas, Aonghas a Sheumais, (a) Aonghais
[]
( ). . «» «» , sibh .
| . . | 1 . | mi | mise | ||
| 2 . | thu | thusa | |||
| 3 . | . . | e | esan | ||
| . . | i | ise | |||
| . . | 1 . | sinn | sinne | ||
| 2 . | sibh | sibhse | |||
| 3 . | iad | iadsan | |||
:
- Tha i bòidheach « »
- Tha ise bòidheach « ( - )»
:
- an taigh aicese « »
- chuirinn-sa « »
- na mo bheachd-sa «-»
[]
, , . , , , .
. , , :
- (air) breac mòr «() - »
- (air) a' bhreac mhòr «() »
, :
- seann chù, droch shìde, deagh thidsear « , , »
[]
[]
( , , , . .) , (, , ). «», , .
, . , , .
| . . | 1 . | mo+ | m' | mo mhàthair « », mathair « » | |
| 2 . | do+ | d' ( t') | do mhàthair « », dathair « » | ||
| 3 . | . . | a+ | a | a mhàthair « », a athair « » | |
| . . | a | a h- | a màthair « », a h-athair « » | ||
| . . | 1 . | ar | ar n- | ar màthair « », ar n-athair « » | |
| 2 . | ur | ur n- | ur màthair « », ur n-athair « » | ||
| 3 . | an/am* | an | am màthair « », an athair « » | ||
- , (b, p, f, m) am, an.
, aig:
- an taigh aige « » (. « »)
- an leabhar agam « » (. « »)
[]
- taigh «- », «», an taigh « / »
| . . | . . | ||
| . . | . . | ||
| AN | AN + | NA | |
| AN + | |||
| AN + | NA | NAN | |
«+» . :
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
*sindo-, sindā-. s , . D an t-, an+ .
[]
[]
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[]
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[]
, . . , . , ( ).
, , , , . , , . «» , ( ) , . , . ( -ing ). , .
, « », « » « ». , , . , . (1992) .
[]
, «»: tha , is , : Is beag an t-iongnadh (. « ») Is e Gàidheal a thannam (. «, »). .
- tha mise sgìth « »
- is mise Eòghann « »
, tha, «A B»:
- tha mi nam Albannach « » (. « »)
- Is e Albannach a th' annam « » (. «, »)
, , tha, is :
- Tha mi sgìth « »
- Tha an duine reamhair « »
Is :
- 'S e taigh beag a' thann. « »
[]
:
«tha» .
- Tha mi a' bruidhinn. « » (. « »)
. , bruidhinn ( [ˈpriɪɲ], «», bhruidhinn mi [ˈvriɪɲ mi].
, :
- Bruidhinnidh mi « , »
, ( , ).
bi , :
- Bidh mi a' bruidhinn « » « »
, . , , '', '', ' ', '' ( -), ' ' ( -), ' ', ''. , - ; .
[]
, .
- : eadar «», gu(s) «, , », mar «», gun «»
- : air «», aig «at», anns/ann an «», le(is) «», ri(s) «»
- : tarsainn , re « », chun «», trid « , », timcheall «»
« », , :
- ri taobh a' bhalaich « » (. « »)
, :
- le Iain, leis a' mhinistear « , »
- fo bhron, fon a' bhord « , ; »
. , *aig mi « » *le iad « » . ( ).
| + | mi «» | thu «» | e «» | i «» | sinn «» | sibh «» | iad «» |
| aig «» | agam | agad | aige | aice | againn | agaibh | aca |
| air «» | orm | ort | air | oirre | oirnn | oirbh | orra |
| le «» | leam | leat | leis | leatha | leinn | leibh | leotha |
| ann an «» | annam | annad | ann | innte | annainn | annaibh | annta |
| do «» | dhomh | dhut | dha | dhi | dhuinn | dhuibh | dhaibh |
, . :
- agamsa, agadsa, aigesan, aicese, againne, agaibhse, acasan
ann an , . ag ( aig) a+. (, ), .
| + | mo «» | do «» | a «» | a «» | ar «» | ur «» | an «» |
| ann an «» | 'nam+ | 'nad+ | 'na+ | 'na [h-] | 'nar [n-] | 'nur [n-] | 'nan/'nam |
| ag «at» | gam+ | gad+ | ga+ | ga [h-] | gar [n-] | gur [n-] | gan/gam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a+ «» |
[]
| .
, .
, . |
[]
- BBC News: Mixed report on Gaelic language
- 1 2 Lamb, William. Scottish Gaelic. München: LINCOM Europa, 2001
- Ternes, Elmar. Phonemic analysis of Scottish Gaelic. Hamburg: Helmut Buske Verlag, 1974
- Ladefoged, Peter; Ladefoged, Jenny; Turk, Alice; Hind, Kevin; Skilton, St. John. Phonetic structures of Scottish Gaelic // Journal of the International Phonetic Association, vol. 28 (1997), 1-41.
- Jackson, Kenneth Hurlstone Palatalization of labials in the Gaelic languages // Wolfgang Meid (ed.) Festschrift für Julius Pokorny. Innsbruck: 1967. . 179-192.
- Gillies, William Scottish Gaelic // Martin Ball, James Fife (ed.) The Celtic languages'. London, New York: Routledge: 1993. . 145-227.
- Holmer, Nils M. The Gaelic of Kintyre. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1962. ISBN 978-0901282439
[]
| - | · · ( ?) |
|---|---|
| · · · | |
| · · · · (?) | |
| · · () | |
| · | |
| · Q- P- · · | |
| : ? · . | |