GNU Free Documentation License . .

()

( « »)
: ,
:

Gàidhlig (na h-Alba) [ˈkɑːlʲəkʲ nə ˈhaɫapə]

:

, , , ,

:

, -, ()

:

Bòrd na Gàidhlig

:

92 400[1]

:

:

:

( )

ISO 639-1:

gd

ISO 639-2:

gla

ISO 639-3:

gla

. : :

́, ́, ( ) ́ ́ (. Gàidhlig; . Gaelic, Scottish Gaelic ,     . 58 652 (2001, ) 5001000 , , , -. , , , - , 60 ().

  , , .

[]

, , ; , .   «», . VI ,     , , , . IV ., , . - , . , .

XII

XV  , , . , , XVII  «» .

, . , , . () () () : , cha,   .

( ) ; . , , : , ; , .

, , (, 1872 ). XX  , . 2005 , . 2001 11- 1991 , . - , , . , , .

XVII  , ; . , .

[]

. 18 :

A a B b C c D d E e F f
G g H h I i L l M m N n
O o P p R r S s T t U u


j, k, q, v, w, x, y, z . , fada: bòidheach '' ( , fada  ). , , h, bh [v], fh ( ).

, , caol ri caol is leathan ri leathan « , », «» ( , ) «» ( ), e, i, è, ì, , «» () «» () . , , .

, , . oidhche, . oiche '', . -chd, . -cht (. beannacht, . beannachd ''), , [xk].

[]

, . , , .

[]

, , . : . . ( [Lamb 2001][2]).

pʰ  p tʰ  t kʰ  g
kʰʲ  kʲ
ʧ  ʤ
m n  nʲ ɲ ŋ
f  v s ʃ ç  ʝ x  ɣ
j
l, ɫ ʎ
r
ɾ

[]

, . () ( ). . [2].

[ʰp ʰt ʰk] /p t k/ ,
[hp ht hk] /hp ht hk/ ( )
[hp ht xk] /hp ht xk/ ( ), ,
[xp xt xk] /xp xt xk/ , ,

( , [3]) . , (, , ): [nə boː] '' ( nam bò [nəm poː]). ( , ) , ( [ɦ].[4]

(sgian '', olc ''), .

[]

, ( ). [t], [tʰ] [ʧ], [ʤ]; ʃ, [s] ( ).

, . ( ).

, [5]. [6]:

[]

, (, [7]), . , , .

, , , olc ''; , , «» ( , calltainn '' [kʰauLdəNʲ]).

[]

[]

[]

[]

  • , , , ,   VSO («    »).
  • ( . ), .
  • ( «»):
Tha taigh agam  « » (. « »)
Tha an cat sin le Iain  « » (. « »).
  • :
Tha cat agadsa ach tha cù agamsa  « , »

[]

. «».

  ; h:

  • caileag chaileag «», beag bheag «», faca fhaca «», snog shnog «».

, l, n r, sg, sm, sp, st. ( , ,  . .). «+» (, glé+ «»).

, ,  , i:

  • facal facail «», balach balaich «», òran òrain «», ùrlar ùrlair «»

, :

  • cailleach caillich «», ceòl ciùil «», fiadh féidh «», cas cois «»

, (bàta «»), , ()  sràid «»).

[]

[]

, . , , , . , . , , , . , ( ), . , , , .

: , . (), . , , . , (  -(e)an) .

  • : aon òran, dà òran, trì òrain  « (. .), (. .), (. .)»
  • : aon uinneag, dà uinneig, trì uinneagan  « (. .), (. .), (. .)»

[]

, : , , . , , . , , . , .[   900 ]

, , , .

a+, , ( ). ; .

  • . .: Màiri, Anna a Mhàiri, (a) Anna
  • . .: Seumas, Aonghas a Sheumais, (a) Aonghais

[]

( ). . «» «» , sibh .

. . 1 . mi mise
2 . thu thusa
3 . . . e esan
. . i ise
. . 1 . sinn sinne
2 . sibh sibhse
3 . iad iadsan

:

  • Tha i bòidheach  « »
  • Tha ise bòidheach  « ( - )»

:

  • an taigh aicese  « »
  • chuirinn-sa  « »
  • na mo bheachd-sa  «-»

[]

, , . , , , .

. , , :

  • (air) breac mòr  «() - »
  • (air) a' bhreac mhòr  «() »

, :

  • seann chù, droch shìde, deagh thidsear  « , , »

[]

[]

( , , ,  . .) , (, , ). «», , .

, . , , .

. . 1 . mo+ m' mo mhàthair « », mathair « »
2 . do+ d' ( t') do mhàthair « », dathair « »
3 . . . a+ a a mhàthair « », a athair « »
. . a a h- a màthair « », a h-athair « »
. . 1 . ar ar n- ar màthair « », ar n-athair « »
2 . ur ur n- ur màthair « », ur n-athair « »
3 . an/am* an am màthair « », an athair « »
  • , (b, p, f, m) am,   an.

, aig:

  • an taigh aige  « » (. « »)
  • an leabhar agam  « » (. « »)

[]

taigh  «- », «», an taigh  « / »

, , . , .

. . . .
. . . .
AN AN + NA
AN +
AN + NA NAN

«+» . :

( . ., . ., . .)
AN an t-
am b, f, m, p
an
( . ., . ., . .; . ., . ., . ., . .; . ., . ., . ., . .)
AN + a' + b, c, g, m, p
an + f
an t- s + , sl, sn, sr
an ( d, n, t, l, r, sg, sm, sp, st, )
( . ., . ., . .; . ., . .)
NA na
na h-
( . ., . .)
NAN nam b, f, m, p
nan

  *sindo-, sindā-. s , . D an t-, an+  .

[]

[]

[c, g]:
cat '' .. . .
an cat na cait
a' chat
a' chait nan cat
[b, m, p]:
balach '' . . . .
am balach na balaich
a' bhalach
a' bhalaich nam balach
:
òran '' . . . .
an t-òran na h-òrain
an òran
an òrain nan òran
[d, n, t, l, r]:
rud '' . . . .
an rud na rudan
an rud
an ruid nan rudan
[f]:
fiadh '' . . . .
am fiadh na féidh
an fhiadh
an fhéidh nam fiadh
[s, sl, sn, sr]:
seòmar '' . . . .
an seòmar na seòmraichean
an t-seòmar
an t-seòmair nan seòmraichean

[]

[c, g]:
caileag '' . . . .
a' chaileag na caileagan
a' chaileig
na caileig(e) nan caileagan
[b, m, p]:
pìob '' . . . .
a' phìob na pìoban
a' phìob
na pìoba nam pìob(an)
:
abhainn '' . . . .
an abhainn na h-aibhnichean
an abhainn
na h-aibhne nan aibhnichean
[d, n, t, l, r]:
léine '' . . . .
an léine na léintean
an léine
na léine nan léintean
[f]:
fidheall '' . . . .
an fhidheall na fidhlean
an fhidheall
na fidhle nam fidhlean
[s, sl, sn, sr]:
sràid '' . . . .
an t-sràid na sràidean
an t-sràid
na sràide nan sràid(ean)

[]

, . . , . , ( ).

, , , , . [   131 ], , . «» , ( ) , . , . ( -ing ). , .

, « », « » « ». [   131 ] , , [   131 ]. , . (1992) .

[]

, «»: tha , is  , : Is beag an t-iongnadh (. « ») Is e Gàidheal a thannam (. «,   »). .

tha mise sgìth  « »
is mise Eòghann  « »

, tha, «A  B»:

tha mi nam Albannach  « » (. « »)
Is e Albannach a th' annam  « » (. «,   »)

, , tha, is :

Tha mi sgìth  « »
Tha an duine reamhair  « »

Is :

'S e taigh beag a' thann.  « »

[]

:

«tha» .

Tha mi a' bruidhinn.  « » (. « »)

. , bruidhinn ( [ˈpriɪɲ], «», bhruidhinn mi [ˈvriɪɲ mi].

, :

Bruidhinnidh mi  « , »

, (   , ).

bi , :

Bidh mi a' bruidhinn  « » « »

, . , , '', '', ' ', '' ( -), ' ' ( -), ' ', ''. , - ; .

, , [   131 ].

[]

,   .

  • : eadar «», gu(s) «, , », mar «», gun «»
  • : air «», aig «at», anns/ann an «», le(is) «», ri(s) «»
  • : tarsainn , re « », chun «», trid « , », timcheall «»

« », , :

  • ri taobh a' bhalaich  « » (. « »)

, :

  • le Iain, leis a' mhinistear  « , »
  • fo bhron, fon a' bhord  « , ; »

. , *aig mi « » *le iad « »  . ( ).

+ mi «» thu «» e «» i «» sinn «» sibh «» iad «»
aig «» agam agad aige aice againn agaibh aca
air «» orm ort air oirre oirnn oirbh orra
le «» leam leat leis leatha leinn leibh leotha
ann an «» annam annad ann innte annainn annaibh annta
do «» dhomh dhut dha dhi dhuinn dhuibh dhaibh

, . :

  • agamsa, agadsa, aigesan, aicese, againne, agaibhse, acasan

ann an , . ag ( aig) a+. (, ), .

+ mo «» do «» a «» a «» ar «» ur «» an «»
ann an «» 'nam+ 'nad+ 'na+ 'na [h-] 'nar [n-] 'nur [n-] 'nan/'nam
ag «at» gam+ gad+ ga+ ga [h-] gar [n-] gur [n-] gan/gam
a+ «»

[]

(2001)


[]

  1. BBC News: Mixed report on Gaelic language
  2. 1 2 Lamb, William. Scottish Gaelic. München: LINCOM Europa, 2001
  3. Ternes, Elmar. Phonemic analysis of Scottish Gaelic. Hamburg: Helmut Buske Verlag, 1974
  4. Ladefoged, Peter; Ladefoged, Jenny; Turk, Alice; Hind, Kevin; Skilton, St. John. Phonetic structures of Scottish Gaelic // Journal of the International Phonetic Association, vol. 28 (1997), 1-41.
  5. Jackson, Kenneth Hurlstone Palatalization of labials in the Gaelic languages // Wolfgang Meid (ed.) Festschrift für Julius Pokorny. Innsbruck: 1967. . 179-192.
  6. Gillies, William Scottish Gaelic // Martin Ball, James Fife (ed.) The Celtic languages'. London, New York: Routledge: 1993. . 145-227.
  7. Holmer, Nils M. The Gaelic of Kintyre.  Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1962.  ISBN 978-0901282439

[]

 , , .