| : |
Gaeilge |
|---|---|
| : | |
| : | |
| : |
(Bord na Gaeilge) |
| : |
1,66 (2006, ) ( , - ) |
| : | |
| : | |
| : | |
| 7.7597: |
220 |
| ISO 639-1: |
ga |
| ISO 639-2: |
gle |
| ISO 639-3: |
gle |
| . : : | |
́ (Gaeilge, -[2]) , ; .
(2004), 1 570 894 , . 339 541 , 155 039 , 585 300 , 459 657 , 31 357 . . , , 65 000 . 167 487 25 870 .
|
|
[]
; 2000 . . . . . . ( ) IV . . , , -, .
, . , ( ), ( ). , , ( , , -). , , XI , , . , , , . .
XIX , , . , . XIX , (, ).
:
XVIII . : (), (), () (, XX ). . (An Caighdeán Oifigiúil), , .
[]
, , VSO, , . , «» «» ( , ), ( , , ).
[]
Cló Rómhánach (« »). Cló Gaelach (« »), . XX Cló Gaelach, .
[]
(a, e, i, o, u) (á, é, í, ó, ú):
13 (b, c, d, f, g, h, l, m, n, p, r, s, t); (j, k, q, v, w, x, y, z) (. jíp «»; Jab «»; x-ghathú «»).
caol le caol agus leathan le leathan, « , » ( i, í, e, é, (, ) a, á, o, ó, u, ú). , () , , . , (, , ea , : peadar [pjadər]. : , anois '' [əniʃ] [ənoʃ], .
Caighdeán Oifigiúil (, bia biadh ''), . , , (, , , [kn] [kr] ).
[]
[]
:
- í [i:] rí [ri:] «»
- i [i] mil [mil] «»
- é [e:] gé [ge:] «»
- e [e] te [te] «»
- á [a:] lá [La:] «»
- a [a] cat [kat] «»
- ó [o:] ceol [ko:l] «»
- o [o] loch [Lox] «»
- ú [u:] cú [ku:] «»
- u [u] muc [muk] «»
[ə] anocht [əNoxt] « », inniu [ə'Nu:] «», cúigear [ku:g'ər] «».
| A | E | I | O | U | IA | UA | /ә/ | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| - | A | AO | AO | O | U | UA | A | |
| - | AI | AI | AOI | OI | UI | UAI | AI | |
| - | EA | EA | IO | EO | IU | IA | EA | |
| - | EAI | EI | I | EOI | IUI | IAI | I |
= , = . : maoin = '', mín = ''; mion = ''.
, eo = '', ao = '', iu = '', ea = '', iX = ''.
[]
| b b | d | d | g | g | ||
| p p | t | t | k | k | ||
| w (w) ~ v (v) | j | |||||
| f f | s ∫ | ç | x | h | ||
| m m | N | n n N | ŋ | |||
| L | l l L | |||||
| r |
N, L «» : . , .
[]
[]
(, , ), (, , , , (, dá «», , , ). , . , ; : «» () ( , ). .
( ). , , :
- . «». :
- , (báid ) -a (cos , cosa ), .
- «» ( «» , , ).
:
- I . , , iasc «», . . éisc. , . , , . «» : [4]. I -a ( , , ) -ta, -cha, -anna , -ach/-adh -í. I .
:
| . . | |||
|---|---|---|---|
| «» |
() |
cnoc [] | cnoic [] |
() |
cnoic | cnoc | |
| «» |
peann [] | pinn [] | |
| pinn | peann | ||
| «» |
ceart [] | cearta [] | |
| cirt [] | ceart | ||
| «» -ta* |
saol [] | saolta [] | |
| saoil [] | |||
| «» -tha |
múr [] | múrtha [:] | |
| múir [:] | |||
| «» -ach/-í |
geimhreadh [] | geimhrí [] | |
| geimhridh [] | |||
| «» | bás [:] | básanna [:] | |
| báis [:, :] |
* l n.
- II ( -ā -i) , ( ) -e. , -ach (-each) -aí (resp. -í), -ch. , . im «» , sliabh «», teach «».
| . . | |||
|---|---|---|---|
| «» -a |
bróg [:] | bróga [:] | |
| bróige [:] | bróg [:] | ||
| «» -(a)í |
báisteach [: ] | báisteacha [: ] | |
| báistí [:], [:] | báisteach [:] | ||
| «» -eanna* |
áit [:] | áiteanna [:] | |
| áite [:] | |||
| «, » -í** |
aimsir [] | aimsirí [] | |
| aimsire [] | |||
| «» -(e)acha |
fréamh [:ў] | fréamhacha [:ў] | |
| fréimhe [:] | |||
| «» -t(h)a, -te |
tír [:], [:] | tíortha [:], [:] | |
| tíre [:], [:] |
*
**
(, binn « », beann deoir «», deor), (scian «», sceana; obair «», oibreacha .). , bos «», bróg «», cluas «», cos «» lámh «» (bois, bróig, cluais, cois, láimh), dhá «» . , .
- III ( -u) , ( ) -a. . -aeir, -éir, -eoir, -óir, -úir, ( -í).
| . . | |||
|---|---|---|---|
| «» -í |
aisteoir [] | aisteoirí [] | |
| aisteora [] | |||
| «» nomina abstracta -cht -aí* |
mallacht [] | mallachtaí [] | |
| mallachta [] | |||
| «» -í |
canúint [:] | canúintí [:] | |
| canúna** [:] | |||
| «» -anna, -aí*** |
cath [h] | cathanna [h] | |
| catha [h] |
*
** NB -t:
*** , .
, , , ( , cuid «», . coda, . . codanna) , .
| . . | |||
|---|---|---|---|
| «» -í |
féirín [::] | féiríní [::] | |
| «» -(a)í |
balla [] | ballaí [] | |
| «» -te* |
baile [] | bailte [], [] | |
| «» -the** |
dlí [] | dlíthe [:h] | |
| «» -nna |
cnó [:] | cnónna [:] | |
| «» -anna |
bus [] | busanna [] | |
| «» -a*** |
bó [:] | ba [] | |
| bó [:] |
* , -le, -ne;
** -(a)í, -aoi, -é
*** bruach «» grásta «»
| . . | |||
|---|---|---|---|
| «» -(e)acha |
beoir [] | beoracha [] | |
| beorach [] | |||
| «» -eacha* |
athair [h] | aithreacha [] | |
| athar [h] | |||
| «» -a** |
comharsa [:] | comharsana [:] | |
| comharsan [:] | |||
| «» -í |
fiche [] | fichidí [] | |
| fichead [] |
* NB:
**
, cara «» (. . carad, . . cairde), Nollaig «» (. . Nollag, . . Nollaigí) .
- «».
| «» | bean [] | mná [:], [:] | |
| mná [:], [:] | ban [] | ||
| «» | deirfiúr [:] | deirfiúracha [:] | |
| deirféar [:] | |||
| «» | leaba [] | leapacha [] | |
| leapa [] | |||
| «» | mí [] | míonna [:], [:] | |
| míosa [:] | |||
| «» | siúr [:] | siúracha [:] | |
| siúrach [:] | |||
| «» | talamh [] | tailte [], [] | |
| talamh [] talún [:] |
|||
| «» | olann [] | ||
| olla [] | |||
| «» | Dia [] | déithe [] | |
| Dé [:] | |||
| «» | lá [:], [:] | laethanta [] | |
| lae [] |
, ( )
[]
. :
| . . . . | . . . . | . . . . . . | . . | |
|---|---|---|---|---|
| I/II | + -e | -(a) | ||
| III | + -a | -(a) | ||
| IV | ||||
, , .
-(a) . . , -a ( ), , -a : na bhfear óg « », na gcailiní óga « ».
, I/II , .
| . . | . . . . | . . . . | . . | |
|---|---|---|---|---|
| ard «» | aird | airde | arda | I/II |
| aireach «» | airigh | airí | aireacha | |
| iontach «» | iontaigh | iontaí | iontacha | |
| misniúil «» | misniúil | misniúla | misniúla | III |
| fionn «» | fionn | fionne | fionna | , -ll, -nn*, -ch(t) |
| séimh «» | séimh | séimhe | séimhe | , -úil . -ir |
| fuíoch «» | fuíoch | fuíthí | fuíocha | -íoch |
| sóch «» | sóch | sóthaí | sócha | , + ch** |
| rua «» | IV | |||
* dall «», donn «»
** lách «»
, gearr «», . . . . . giorra te «», . . teo.
) : uasal «», . . uaisle, tirim «», . . tiorma.
, (. #). : bán «», báine «», gearr «», giorra «». , beag «», lú «», furasta «», fusa «» .
[]
.
1 ( ) () : bris «»
| . . | . . | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 . .. | brisim | brisfidh mé | bhris mé | bhrisinn | bhrisfinn | brise mé | brisinn |
| 2 . .. | briseann tú | brisfidh tú | bhris tú | bhristeá | bhrisfeá | brise tú | bristeá |
| 3 . .. | briseann sé/sí | brisfidh sé/sí | bhris sé/sí | bhriseadh sé/sí | bhrisfeadh sé/sí | brise sé/sí | briseadh sé/sí |
| 1 . .. | brisimid | brisfimid | bhriseamar | bhrisimis | bhrisfimis | brisimid | brisimis |
| 2 . .. | briseann sibh | brisfidh sibh | bhris sibh | bhriseadh sibh | bhrisfeadh sibh | brise sibh | briseadh sibh |
| 3 . .. | briseann siad | brisfidh siad | bhris siad | bhrisidís | bhrisfidís | brise siad | brisidís |
| bristear | brisfear | briseadh | bhristí | bhrisfí | bristear | bristí |
2 ( ) () : ceannaigh «»
| . . | . . | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. .. | ceannaím | ceannóidh mé | cheannaigh mé | cheannaínn | cheannóinn | ceannaí mé | ceannaínn |
| 2. .. | ceannaíonn tú | ceannóidh tú | cheannaigh tú | cheannaíteá | cheannófá | ceannaí tú | ceannaíteá |
| 3. .. | ceannaíonn sé/sí | ceannóidh sé/sí | cheannaigh sé/sí | cheannaíodh sé/sí | cheannódh sé/sí | ceannaí sé/sí | ceannaíodh sé/sí |
| 1. .. | ceannaímid | ceannóimid | cheannaíomar | cheannaímis | cheannóimis | ceannaímid | ceannaímis |
| 2. .. | ceannaíonn sibh | ceannóidh sibh | cheannaigh sibh | cheannaíodh sibh | cheannódh sibh | ceannaí sibh | ceannaíodh sibh |
| 3. .. | ceannaíonn siad | ceannóidh siad | cheannaigh siad | cheannaídís | cheannóidís | ceannaí siad | ceannaídís |
| ceannaítear | ceannófar | ceannaíodh | cheannaítí | cheannóifí | ceannaítear | ceannaítí |
[]
( ) , (forainmneacha réamhfhoclacha). , ag, 1. .., agam « » ( agam mé , , , ). bí («»), jy , ( « »;
| Tá leabhar agam. | « ». | (., « -») |
| Tá deoch agat. | « ». | |
| Tá ríomhaire aige. | « ». | |
| Tá páiste aici. | « ». | |
| Tá carr againn. | « ». | |
| Tá teach agaibh. | « ». | |
| Tá airgead acu. | « ». |
.
[]
VSO (Verb-Subject-Object), , « » - :
- Bhuail ["" ] sé [] mé []
[]
:
- (séimhiú) . (. sí buailte), ( « »); -h-:
- caith! «!» chaith mé « » ( )
- margadh «», Tadhg an mhargaidh « , » ( )
- Seán «, » a Sheáin! « , !» ( ; «» - a)
:
- an : bean -> an bhean «»
- an : gairm an choilligh « »
- a /: «a Phádraig»
- , , do, de, faoi, ó .: do Sheán «», ó mhaidín « »
- mo «», do «», a «» : mo mháthair « », do charr « »
- 1-2 3-6 : trí charr « », «ceithre mhí»
- : bó bhainne « » (, . )
- : Sean-Ghaeilge «»
- , : bean mhaith « » (. fear maith « »), an fhir mhaith « »
- - () -: ba mhaith liom « » (. « »)
- , , : mholainn « () », mholfainn « », mholas « », an fear a mholfadh «, »
- ní , -r ( ro), má «» : ní mholaim « », níor mholas « », ar mholas? « ?», má mholaim « »
- nb. ! (. )
:
- , , : ar an mbord « () »
- na : na mbád «»
- i «» : i bPáras « »
- : ár «», bhur «» a «», : ár ndualgas « », bhur dtír « »
- 7 10 : seacht mbua « »
- , go «», dá «», muna « », an?, a : dá dtéitheá « », an mbeidh? «?», an té a bhfuil dhá chóta aige «, »
- : ar dtús « »
[]
[]
:
- Dia dhuit! [ ғ!] = ! ( (.) !)
- Dias Muire dhuit! [ ғ!] = ( ) [ ] ! (. !)
- Dia dhuit ar maidin! [ ғ !] ~ ! (. )
- Cén chaoi a bhfuil tú? [ ?] = ?
- Cén chaoi a bhfuil tú féin? [ h?] = ? ( )
- Tá mé go maith/dona [ /] = /
- An bhfuil aon scéal agat? [ ?] ~ , ? (. ?)
- Tada = Diabhail-scéal = (. )
- Conas tánn tú? = ( ) ?
- Goidé mar atá tú? = ( ) ?
:
- Slán agat = , ( ) (. )
- Slán leat = ( )
- Slán anois! = !
- Slán go fóill! = !
- Oíche mhaith = !
- Go n-éirí do bhóthar leat! = !
:
- Go ngnothaí Dia dhuit =
- Bail ó Dhia ort =
- Nár lagaí Dia do lámh! = ! (. !)
:
- Cén t-ainm atá ort? = ?
- Cad is ainm duit? = ?
- Cé as thú? = ?
- Cérb as duit? = ( ) ?
- Cad as duit? = ( ) ?
- Cá bhfuil tú i do chónaí? = ?
- Cén aois thú? = ?
:
- Go raibh maith agat! = !
- Go raibh míle maith agat! = !
- Sonas ort! = ! (. !)
:
- Fáinne óir ort! = ! ! (. !)
- Maith thú! = !
- Mo cheol thu! = ! (. !)
- Mo sheacht mbeannacht ort! = ! ! (. !)
:
- Go maire tú! = !
- Go dté tú an céad! = ! (. !)
- Rath Dé ort! = ! (. !)
- Go gcuire Dia an t-ádh ort! = !
- Beannacht Dé leat! = ! (. !)
:
- Go hifreann leat! = !
- Téigh i dtigh diabhail! = ! (. !)
- Go mbeire an diabhal leis thú! = ! (. !)
- Danam don diabhal! = !
- Do chorp don diabhal! = ! (. !)
- Imigh sa diabhal! = !
:
- Damnú ort! = !
- Loscadh is dó ort! = ! (. !)
- Múchadh is bá ort! = !
- Marbhfháisc ort! = ! (. !)
- Go dtachta an diabhal thú! = !
- Focáil leat! = !
[]
- Endangered languages in Europe: indexes
- Oxford English Dictionary
- Council Regulation (EC) No 920/2005 of 13 June 2005 amending Regulation No 1 of 15 April 1958 determining the language to be used by the European Economic Community and Regulation No 1 of 15 April 1958 determining the language to be used by the European Atomic Energy Community and introducing temporary derogation measures from those Regulations. Official Journal L 156, 18.6.2005, p. 34 (ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, IT, LV, LT, HU, NL, PL, PT, SK, SL, FI, SV) (13 2005). 4 2012. 27 2011.
- , . . : . .: , 2000
[]
- . .: ODonovan, A Grammar of the Irish language, Dublin, 1845; OGrownev, Revised simple lessons in Irish, N.-Y., 1902; Ó Siadhail, Learning Irish, Dublin, 1988.
- : Dinneen, An Irish-English Dictionary, Dublin, 1903; Lane, English-Irish Dictionary, London, 1904; Tomás De Bhaldraithe, English-Irish Dictionary, Baile Átha Cliath, 1959; Collins Irish Dictionary, Glasgow, 2006², ISBN 978-0-06-089106-0; Foclóir Póca, Baile Átha Cliath, 1986; Irish-English English-Irish Dictionary, New Lanark, 2001, ISBN 1-85534-375-4; Thomas Feito Caldas, Clemens Schleicher, Woerterbuch Irisch-Deutsch, Hamburg, 1999, ISBN 3-87548-124-0.
- .: Thurneysen R., Handbuch des altirischen, 2 Bde, Heidelberg, 1904; Dottin G., Manuel dirlandais moyen, 2 vv., P., 1910. : Macbain A., An Etymological Dictionary of the Gaelic Language, 1906.
- : Martin J. Ball, The Celtic Languages, N.-Y., 2004.
[]
 |
? |
|---|
- - (.)
- (.)
- (.)
| - | · · ( ?) |
|---|---|
| · · · | |
| · · · · (?) | |
| · · () | |
| · | |
| · Q- P- · · | |
| : ? · . | |
