Êåéñòóò

Êåéñòóò
14-é Âåëèêèé êíÿçü Ëèòîâñêèé
1381 â 1382
Ïðåäøåñòâåííèê:	ßãàéëî
Ïðååìíèê:	ßãàéëî
Ðîæäåíèå:	1297 ãîä(1297)
Ñìåðòü:	15 àâãóñòà 1382(1382-08-15) Êðåâî Ãðîäíåíñêàÿ îáëàñòü
Äèíàñòèÿ:	Ãåäèìèíîâè÷è
Îòåö:	Ãåäèìèí
Ñóïðóãà:	Áèðóòà

Êåéñòóò (ëèò. Kęstútis (Êÿñòó́òèñ); ëèò. pakęsti, kenteti, â òåðïåòü; áóêâàëüíî â Òåðïÿùèé, ïîëüñê. Kiejstut; îê. 1297 â 15 àâãóñòà 1382, Êðåâî) â âåëèêèé êíÿçü ëèòîâñêèé (1381â1382), òðîêñêèé êíÿçü (1337â1382), ñûí Ãåäèìèíà, îòåö Âèòîâòà.

Ðàííèå ãîäû

Åù¸ ïðè æèçíè îòöà Êåéñòóò ïîëó÷èë â óäåë Æåìàéòèþ, Òðîêè, Ãðîäíî è Áåðåñòüå. Óäåë ýòîò ïðåäñòàâëÿë óçêóþ è äëèííóþ ïîëîñó âäîëü çàïàäíîãî ðóáåæà Âåëèêîãî êíÿæåñòâà Ëèòîâñêîãî, ïðèëåãàâøóþ ê âëàäåíèÿì Òåâòîíñêîãî îðäåíà è Ìàçîâèè.  òå÷åíèå ÷åòûð¸õ ëåò ïîñëå ñìåðòè Ãåäèìèíà (1341â1345) öåíòðàëèçîâàííàÿ âëàñòü â Ëèòâå, ðàñïàâøåéñÿ íà ñàìîñòîÿòåëüíûå óäåëû, ôàêòè÷åñêè îòñóòñòâîâàëà. Êåéñòóò â ýòî âðåìÿ ïðèíèìàåò ó÷àñòèå â âîåííûõ ïðåäïðèÿòèÿõ áðàòüåâ, à â 1342 çàêëþ÷àåò îò ñâîåãî èìåíè òîðãîâûé äîãîâîð ñ Àíãëèåé, ïî êîòîðîìó àíãëè÷àíå ïîëó÷èëè ñâîáîäíûé âúåçä â åãî âëàäåíèÿ.

Äèàðõèÿ

Íàïîð êðåñòîíîñöåâ çàñòàâèë ëèòîâñêèõ êíÿçåé ñîçíàòü íåîáõîäèìîñòü âîññòàíîâëåíèÿ âëàñòè âåëèêîãî êíÿçÿ è ñïëî÷åíèÿ âñåõ êíÿçåé Ãåäèìèíîâà ðîäà. Ïåðâûìè ïðèøëè ê ýòîìó ñîçíàíèþ Îëüãåðä è Êåéñòóò, ðîæä¸ííûå îò îäíîé ìàòåðè, ñîåäèí¸ííûå ìåæäó ñîáîé óçàìè äðóæáû è âûäàâàâøèåñÿ ïîëèòè÷åñêèì òàêòîì è âîåííûìè ñïîñîáíîñòÿìè.  1345 Êåéñòóò, ïî ïðåäâàðèòåëüíîìó óãîâîðó ñ áðàòîì, çàíÿë Âèëüíþc, ãäå ñèäåë ìëàäøèé ñûí Ãåäèìèíà, ßâíóòèé, è ïðèãëàñèë íà âåëèêîå êíÿæåíèå Îëüãåðäà. Íàñåëåíèå íå îêàçàëî ñîïðîòèâëåíèÿ íîâîìó ïîðÿäêó. Ñ òåõ ïîð äî ñàìîé ñìåðòè Îëüãåðäà áðàòüÿ äåéñòâóþò âñåãäà ñîëèäàðíî.

Êíÿçü Êåéñòóò íà Ïàìÿòíèêå «1000-ëåòèå Ðîññèè» â Âåëèêîì Íîâãîðîäå

Îëüãåðä èíòåðåñîâàëñÿ âñåãî áîëåå îòíîøåíèÿìè ê Ðóñè è ñîáèðàíèåì ïîä ñâîåé âëàñòüþ ðóññêèõ çåìåëü; Êåéñòóò áûë âñåöåëî ïðåäàí èíòåðåñàì êîðåííîé Ëèòâû è Æåìàéòèè. Íà åãî äîëþ âûïàëà òðóäíàÿ çàäà÷à îõðàíÿòü çàïàäíóþ ãðàíèöó Ëèòîâñêîãî ãîñóäàðñòâà îò íàòèñêà êðåñòîíîñöåâ, è ýòó çàäà÷ó îí âûïîëíÿë îêîëî ïîëóñòîëåòèÿ ñ áîëüøèì óñïåõîì. Ñâîåãî ðîäà äèàðõèÿ, ïðè êîòîðîé äåÿòåëüíîñòü îäíîãî èç ñîïðàâèòåëåé Ëèòâû áûëà ñîñðåäîòî÷åíà â çàïàäíîì íàïðàâëåíèè, à äðóãîãî â â âîñòî÷íîì, ñîõðàíÿëàñü ïîçäíåå, â ïðàâëåíèå Âèòîâòà è ßãàéëû.

Áîðüáà ñ ßãàéëî

Ïîñëå ñìåðòè Îëüãåðäà (1377) Êåéñòóò ïðèçíàë âåëèêèì êíÿçåì åãî ñûíà îò âòîðîãî áðàêà, ßãàéëî, íàçíà÷åííîãî Îëüãåðäîì ñåáå â ïðååìíèêè. Áëàãîäàðÿ îãðîìíîìó àâòîðèòåòó Êåéñòóòà â Ëèòâå è Æåìàéòèè, îí ìîã îêàçàòü âàæíûå óñëóãè ßãàéëó â áîðüáå ñ áðàòüÿìè è äàòü åìó âîçìîæíîñòü óòâåðäèòüñÿ íà âåëèêîêíÿæåñêîì ñòîëå. Îäíàêî ßãàéëî â 1379 ãîäó âñòóïèë â òàéíûå ïåðåãîâîðû ñ êðåñòîíîñöàìè, à â 1380 ãîäó áåç ñîãëàñîâàíèÿ ñ Êåéñòóòîì çàêëþ÷èë ïÿòèìåñÿ÷íîå ïåðåìèðèå ñ Ëèâîíñêèì îðäåíîì è òàéíûé Äîâèäèøêîâñêèé äîãîâîð ñ âåëèêèì ìàãèñòðîì Òåâòîíñêîãî îðäåíà.

 1380 ãîäó ßãàéëî âûñòóïèë íà ñòîðîíå Ìàìàÿ ïðîòèâ ïðîìîñêîâñêè íàñòðîåííîé ÷àñòè ëèòîâñêî-ðóññêîé çíàòè è â îêòÿáðå 1381 ãîäà áûë ñâåðãíóò ñ ïðåñòîëà Êåéñòóòîì, ïðîâîäèâøèì ïîëèòè÷åñêèé êóðñ íà ñáëèæåíèå ñ Ìîñêâîé íà àíòèîðäûíñêîé îñíîâå. ßãàéëî, çàõâà÷åííûé Êåéñòóòîì â ïëåí, ïîäïèñàë ïèñüìåííîå ïðèçíàíèå Êåéñòóòà âåëèêèì êíÿçåì è áûë îòïóùåí, ïîëó÷èâ íàçàä âî âëàäåíèå çåìëè, îñòàâëåííûå åìó îòöîì, â Êðåâî è Âèòåáñê. Îñòàëüíûå Ãåäèìèíîâè÷è òàêæå ïðèçíàëè Êåéñòóòà âåëèêèì êíÿçåì. Ñ Ìîñêâîé óäàëîñü äîãîâîðèòüñÿ öåíîé îòêàçà îò ïðåòåíçèé íà Ñìîëåíñê è Âåðõîâñêèå êíÿæåñòâà.

Îäíàêî óæå â ìàå 1382 ãîäà ìÿòåæ ïðîòèâ Êåéñòóòà ïîäíÿë íîâãîðîä-ñåâåðñêèé êíÿçü Êîðèáóò. Ïî÷òè îäíîâðåìåííî â Âèëüíå âñïûõíóëî âîññòàíèå ñòîðîííèêîâ ßãàéëà. Âîññòàâøèå îâëàäåëè ãîðîäîì, âåñü ãàðíèçîí áûë óíè÷òîæåí. ßãàéëî ïðèáûë â ñòîëèöó èç Âèòåáñêà. Íà åãî ñòîðîíå âûñòóïèëè è âòîðãøèåñÿ â Ëèòâó êðåñòîíîñöû. Ñèë, êîòîðûå óäàëîñü ñîáðàòü Êåéñòóòó è åãî ñûíó Âèòîâòó, îêàçàëîñü íåäîñòàòî÷íî äëÿ òîãî, ÷òîáû ðàññ÷èòûâàòü íà ïîáåäó â ñðàæåíèè. Êåéñòóò ñîãëàñèëñÿ íà ïåðåãîâîðû è áûë îáìàíîì çàõâà÷åí â ïëåí âìåñòå ñ Âèòîâòîì è çàêëþ÷¸í â Êðåâñêèé çàìîê, ãäå åãî çàäóøèëè 15 àâãóñòà 1382 ãîäà. Òåëî Êåéñòóòà áûëî òîðæåñòâåííî ñîææåíî â Âèëüíþñå ïî ÿçû÷åñêîìó îáðÿäó.

Îöåíêè

Ïîñòîÿííàÿ áîðüáà çà ðîäíóþ çåìëþ, ïðåäàííîñòü âåðå è îáû÷àÿì îòöîâ ñäåëàëè Êåéñòóòà ëþáèìûì ãåðîåì ëèòîâñêîãî íàðîäà; áðàê åãî ñ Áèðóòîé åù¸ áîëåå ñáëèçèë åãî ñ íàñåëåíèåì. È íåìåöêèå, è ïîëüñêèå ëåòîïèñöû ãîâîðÿò î Êåéñòóòå êàê î áåçóïðå÷íîì ðûöàðå.

Äåòè

Òî÷íîå êîëè÷åñòâî äåòåé Êåéñòóòà è Áèðóòû íåèçâåñòíî. Îáû÷íî ïðèâîäÿò èìåíà øåñòè ñûíîâåé è òð¸õ äî÷åðåé:

• Âîéäàò (óì. ïîñëå 1401) â â íàä¸æíûõ èñòî÷íèêàõ óïîìèíàåòñÿ òîëüêî äâàæäû. Ïî ìàëîäîñòîâåðíîé Õðîíèêå Áûõîâöà, ñêîí÷àëñÿ â ìîëîäîì âîçðàñòå;
• Âîéøâèë (Ïàòåðã ?) â óìåð â ìîëîäîì âîçðàñòå;
• Áóòîâò â â 1365 ãîäó êðåñòèëñÿ â ʸíèãñáåðãå ïî èìåíåì Ãåíðèõ, â 1369â1381 ãîäàõ ñîñòîÿë ïðè äâîðå èìïåðàòîðà Êàðëà IV;
• Âèòîâò (îê. 1350 27 îêòÿáðÿ 1430) â âåëèêèé êíÿçü ëèòîâñêèé (1392â1430);
• Æèãèìîíò (Ñèãèçìóíä; óáèò â 1440) â âåëèêèé êíÿçü ëèòîâñêèé (1432 - 1440 ãîä);
• Òîâòèâèë (â êðåùåíèè â Êîíðàä; óáèò â 1390) â ñòîðîííèê Âèòîâòà;
• Ìàðèÿ (Ìèêëîâñà ?) â æåíà Èâàíà Òâåðñêîãî;
• Äàíóòà (â êðåùåíèè â Àííà) â æåíà ßíóøà Ìàçîâåöêîãî;
• Ðèìãàéëà (â êðåùåíèè â Åëèçàâåòà) â æåíà Ãåíðèõà Ìàçîâåöêîãî.

Ïîäðîáíåå ñì. â Âîéòîâè÷ Ëåîíòіé. Êíÿçіâñüêі äèíàñòії Ñõіäíîї Єâðîïè (êіíåöü IX â ïî÷àòîê XVI ñò.): ñêëàä, ñóñïіëüíà і ïîëіòè÷íà ðîëü. Іñòîðèêî-ãåíåàëîãі÷íå äîñëіäæåííÿ.. â Ëüâіâ: Іíñòèòóò óêðàїíîçíàâñòâà іì. І.Êðèïâ™ÿêåâè÷à, 2000. â 649 ñ. â ISBN 966-02-1683-1 (óêð.)

Ëèòåðàòóðà

• Conrad, Klaus. Litauen, der Deutsche Orden und Karl IV. 1352-1360. - In: Zeitschrift für Ostforschung Bd. 21 (1972) S. 20-41.
• Ma^zeika, Rasa J. The relations of Grand Prince Algirdas with eastern and western Christians. - In: La cristianizzazione della Lituania. Atti del Colloquio internazionale di storia ecclesiastica in occasione del VI centenario della Lituania cristiana, Roma, 24-26 giugno 1987. Città del Vaticano 1989. Pontifico Comitato di scienze storiche. Atti e documenti 2.S. 63-84.
• Stadnicki, «Synowie Gedymina, Olgierd i Kiejstut».
• Õàðàêòåðèñòèêà Ê. ó Â. Á. Àíòîíîâè÷à â åãî «Î÷åðêå èñòîðèè Âåë. êíÿæ. Ëèòîâñêîãî».

Ïðè íàïèñàíèè ýòîé ñòàòüè èñïîëüçîâàëñÿ ìàòåðèàë èç Ýíöèêëîïåäè÷åñêîãî ñëîâàðÿ Áðîêãàóçà è Åôðîíà (1890â1907).