GNU Free Documentation License . .

()

: ,
:

Māori

:

:

:

Te Taura Whiri i te Reo Māori ( )

:

100 000160 000

:

-
--
:

7.7597:

437

ISO 639-1:

mi

ISO 639-2:

mao (B); mri (T)

ISO 639-3:

mri

. : :

́, (  Te reo Māori)    . 1987  « ».

14 % , 41 % . , , 10 .

, , , , .

[]

[]

15 .   10 () 5 ().   h, k,m, n,ng, p,r, t,w, wh.   a, o,u, e,i.

: 1. (e.i, o,u) (a). 2. (o, u) (e, i). 3. (i, u) (e, o). : 1.   . 2.   . 3.   . 4.   . 5.   .   m, w,wh, p.   m, w,n, ng, r.   m, n.   wh, h.   ng, h,k.

,   . , .

  • m  -, , , .
  • p  -, . .
  • w  -, u o , .
  • wh  - ( ), -, . , f.
  • ng  .
  • n  .
  • r  , , r, , , .
  • h  , .   .
  • k  .
  • t  .

. . . , .

15 : A,E,I,H,K,M,N,NG,O,P,R,T,U,W,WH.

[]

. , , . : mata (), koopuu (), whenua (), rangi (), ahi ().   , .   , . , (moa «» ,   Dinormis gigantea). , . : perehitini (), taakuta (), wini (, . wind).

[]

. , : ao (), ui (). .

6 .

  1. whaka-, .
  2. : aa-, a-, haa-, ha-, hii-, hi-, hooho-, huu-, ii-, i-, kaa-, ka-, maa-, ma-,  . . whaa-, wha.
  3. , ( , ).
  4. ( ).
  5. : -aa, -a, -hi, -ki, -mi, -i .
  6. : -hia, -kia, -mia, -ngia, -ria, -tia , -whia, -ia, -na, -nga, -ina, -a.

:

  • , : mata, ahi, whenua.
  • .
  • : mano  1000, manomano  , .
  • : nui  , nunui  ; tango  , tatango  ; patu  , papatu  .

. whaka (c)anga (hanga-, kanga-, ranga-, manga-, tanga-, anga-, nga-).

[]
  • hoki  , whakahoki  .
  • tangi  , whakatangi  .
  • tangata  , whakatangata  .
  • moohio  , whakammoohio  .
  • ora  , , , oranga  , .
  • mutu -, mutunga  .
  • ako  , akonga  .
  • tuu  , turanga, tuunga  .
  • iti  , itinga  .

[]

9 , , .   .

[]

a,aa 

nga  .

he 

o,oo 

te  .

i  , «», «»

ki 

kei  ,

hei 

ko  «»

e 

me 

ma,maa 

mo,mo 

na,naa 

no,noo 

ta,taa 

to,too-

raa 

e 

i 

kia 

kua 

kei 

me 

ka 

tee 

ana 

ai 

rawa 

tonu 

kee 

noa 

kau 

koa 

pea  «»

atu  «», moi  «»

iho  «», ake -«»

ano  «», hoki  «»

na  nga  , nei  ,

ra  raa 

[]

  . , . , , . , a(aa), te nga. .

[]

, , . :

  ora,   roa,   tapu,   kaha,   iti.

-ka: pai = kapai, .

ake, atu( ,nui(),iti().

He rangatira nui ko Heu Heu na Rauparaka    ,

he neu atu waka i tenei  .:

he waka nui atu tenei i tena  .:

kapai te taro, he pai te taro 

[]

  . , . , .

[]

  . :

runga  , , ; raro  , ; waho  , ; roto , ; tua  , ; mua , ; muri  , , ; waenga , ; hea ; reira  ; uta  , ; tahaki  ; nehe  ; aia  ; kua  .

[]

  • au, ahau 
  • koe 
  • ia  ,
  • tatou, matou  (, )
  • koutou 
  • ratou 
  • taua, maua  (.,.)
  • korua 
  • raua 

  • taaku, naaku, maaku, tooku, nooku, mooku 
  • taau, naau, maau, toou, noou, moou 
  • taana, naana, maana, toona, noona, moona 
  • aaku, ooku 
  • aau, oou 
  • aana, oona 

tenei  , , ; tena  , , ; tera  , , ; enei  ; ena  ; era  ; wai  ? aha  ()? tehera  , ? «, , » ,   ,   .

[]

. , hia ;

  • ia, kia, ki  ;
  • ki, te  ;
  • ka   . .
  • te, ahore, kore, kahore  . . ;
  • kihai  ;
  • kaua, kauraka   . .

KARANGA()

e karanga ana koe  , ,

i karanga koe 

e karanga koe, tera koe e karanga 

karanga!  !

me karanga koe  -

me karanga ia 

me e karanga ana koe 

kia karanga koe 

kei karanga koe 

ki te karanga koe 

kahore koe e karanga  , ,

kihai koe i karanga 

kou e karanga 

me i kahore koe i karanga 

kia kaua koe i karanga 

[]

1 10:

tahi, rua, toru, wha, rima, ono, whitu, waru, iwa, tekau.

[]

  • te tangata  ,
  • nga tangata  ,
  • na (a, no, o) tangata  ,
  • na (a, no, nga) tangata  ,
  • ki tangata  ,
  • ki nga tangata  ,
  • i tangata  ,
  • i nga tangata  ,
  • e tangata  ? ? ( )
  • e nga tangata  ? ?

i te matapihi 

i nga matapihi 

he tangata roa ia   

te maahunga o te tangata 

te ika a te tangata 

kaa inu ia i te wai 

i te kaainga  ,

ki te wai  ,

kei reira ia 

hei koonei te paa 

ko ahau teenei 

maa Rapa teenei ika 

he wai moo Rapa 

naa Rapa teenei ika 

taa Rapa ika 

kei hea koe  ?

[]

().

[]

  • . . . . «», ., 1967.
  • Biggs B. The structure of New Zealand. «Antropological linguistics», 1961.
  • Klienberger H.R. Bibliography of the Oceanic linguistics. London, 1957.

[]