GNU Free Documentation License . .

: ,
:

فارسی :́: Farsi.svg
:

:
Flag of Iran.svg 
Flag of Iraq.svg 
Flag of Bahrain.svg 
Flag of Kuwait.svg 
:
Flag of Afghanistan.svg 
Flag of Pakistan.svg 
:
Flag of Tajikistan.svg 
Flag of Uzbekistan.svg 
, , , , , , ,

:

Flag of Iran.svg 
Flag of Afghanistan.svg  ()
Flag of Tajikistan.svg  ()
:

:

:
60  /
 . 53

():
35 / 35 ;
:
( )
. 25 / . 18 [1][2]
:

--
:

-, ( )
7.7597:

535
ISO 639-1:

fa
ISO 639-2:

per (B); fas (T)
ISO 639-3:

fas, prs, pes, tgk
. : :

́ ́ (́ ́, ́, زبان فارسی [zæ'bɒːne fɒːrsiː])  , , [3]. .

  (), , : , . (« » ), ́ , ́ . ( ) , ́ ( ́-́)   (́).

( ), 58 % ( 40  .)[4], , , . : , , , , [5]. , , , .

XXII . , , . , .

  , , , . .

[]

- . - , , (VIIVIII .)[6], , .   , [7], , .

[]

[] , ,

:

زبان فارسی [zæ'bɒːne fɒːrsiː] فارسی [fɒːrsiː][5], «» پارسی [pɒːrsiː]. Pârsi . pārsī́g «» .-. pārsa- «», « », fârsi (. معرب) pârsi ( [p]), [8].

(XXV .) دری darī «() ». , .

, ()  , , . , , , , [9].

, , فارسی دری fārsī-yi darī « ()». . 1964 . [10].

[]

(.-. Περσίς , . . Περσίδος) .-. , [11]. «», (. Persische Sprache, . ), «» (. lingua persiana, . ј ј). (, ), f-. , , . պարսկերեն (pɑrskɛrɛn).

, , ́ , (́, ́, ́, ́  . .).

IXX . ( ) (. New Persian).

[]

,

[]

: ,

(), . II  . I .  . . , () [12].

: , .   , ,   [13]. , , , , , [14].

   VIVI .  . .  [15], ( I . . .) , [16].

(VVII .) , , , ( ). - ́ (« », , ), . [9].

[]

VIIVIII . ( ) . , ,   , . VIIIIX . . - , IXX . (- )[14].

, , , , ( ) . , (, , ) , [17]. , . , , X . [14].

, 957 .  [14]. XIXII , .

, . . -, . , , , , [18]. , . .

[]

. :

XII . , , . , . , , (, , , , , , , .) XXIV . , : , , , , , , , , , , . , , , 1872 . , [19]

(IXXII .) . , , « » (. ), (XIIIXVI .), ( ). , « ». , «» [1].

[]

, , , . , , , . , , , . , (X .)   . , [1].

- . , , , .[20].

[]

, . XVI . , , - : , («») -[21]. ( ), , XVIII . -, .

(XVI .) , (. XVIII .)  . - () , . , , , . .

() ,   . (, , ) [22]   . 1920- - - , . , . 1964 . , -.

( )   ( ), , , . , XX . , , ( ) , . , [23]

[]

[]

-

, , , . XIX . , , [14].

- , - . , , [1]:

  • ( « »: , , ( ), , , , ).   .
  • : . , ( ), ( ) : (), (« ́»), . , ( )
  • ( ), . (, , , .)

XX . , , , , :

  • ( ) ,
  • , .
  • , .

, , , , , . , - ( ).

[]

  [24] . 75  [25], . [4], (. فارسیزبانان «»). , , 63 %[26]

, , , : (, , , .), (, , , .). - («») : , , , , (), , , , , ( )[5]

[]

[]

, 8 (a, i, u) (ā, ī, ū, ē, ō) . : ai au. ,   () . . ,   , ē ī ō ū:

( , ):

  • ai > [eɪ]
  • au > [oʊ]

, . . /ɒ/ , /o/.

:

i iː eː u uː oː a ɒː aɪ aʊ
() ɪ iː ɛː ʊ uː ɔː a ɒː aɪ aʊ
e iː o uː æ ɒː eɪ oʊ
() i eː u ɤː a ɔː aɪ aʊ

[]

( ):

  - -
p b   t d   k g [ɢ]   ʔ
    ʧ ʤ          
m   n [ŋ]        
  f v s z     χ ʁ h  
    ʃ ʒ          
      j        
    l          
    r          

/p/, /t/, /k/ , , : پول pul [pʰul] , توپ tup [tʰup]. /k/ /g/ : گرگ gorg [gorgʲ] . . , /k/ /g/ [ā], [u], [o]. (, /g/   [ġorg']).

, , : /ʁ/ ( , ) /q/ ( ). ( q). : [ʁ] [ɢ]. .

/ʔ/ , .

[]

  () . , , : خانه xâne «», خانهها xânehâ «́». (بلی bali «», اگر agar «» .)

:

  • -e
  • -i ( , , خیلی xeili «»)
  • -râ ( , , چرا čerâ «»)
  • و o «»
  • که ke «»
  • -

, mi- be-, ,   : میروم míravàm « ».

[]

: CV  دو do , تو to ; CVC  دود dud , مار mâr ; CVCC  مست mast , صبر sabr , گفت goft ; VCC  آرد ârd , اسب asb (: asp); VC  آب âb , از az , ; V  او u , .

CCV-, /e/ /o/: استکان estekân (. ), درشکه doroške (. ).   « » (C + l C + r): C + l C + r: پلان plân , پراژهprože .

-CC-/-CC:

  • -rC-, -lC- ( -f-, -z-, -š-, -x-, -v-, -d-, -g-), (-Cr-) ;
  • -mb-, -nd-, -nj-, -ng-;
  • -šm-, -šn-
  • -ft-, -st-, -zd-, -št-, -xt-;
  • -fk-, -sk-, -šk-;
  • -fs-, -γz-, -xš-;
  • -rr-

, .

[]

: (1, 2), (3)
ب پ چ
ژ
ﻁ ﻅ ﻉ ﻍ ﻑ ﻕ
ک گ هـ ﻭ ﻯ
:

( ) , , : (پ), (چ), (ژ) (گ), 32 .   [27].

, () . . - , , , , .

. , , , , - , . . , , .

, , , , , , , , .

«», . , «».

, , , , . «»[28] , ( «»), , . , [æ] [ɒ:], ( , , sh = š, ).

1928 1939 . , 1940 .    - [29].

[]

:

- . , , - . , , .

[]

, 3 . .. / /-, - . ( ke/ki «» če/či «», « ( )»), ( ).

, , . . , . , () -e ( -ye), . , «» :

+ + (+ -e + )

, , , . , ketâb-e mâdar ; ketâb-e mâdar-e Âmin ; šâh-e bozorg , šâh-e bozorg-e Irân . , . ( ) : ( -tar) ( -tarin).

, :

  • (/) . : -ân ( , ) -hâ ( ): mard  mardân/mardhâ   ; setâre  setârehâ   . , -ât (entehâb  entehâbât   ) « » (, fekr  afkâr   ), .
  • , . -i: pesar-i - () . , yek: yek pesar.

. : , -râ, . -râ, , , .

. , , :

() + + ( ..) + (-) + + ( .. -tar) + ( -i) + ( -râ):

be šâh-e bozorgtar-i «- »
ân šâhân-e Irân-i râ (ke ) « , ( )»

[]

. . - .

 
1 من man ما mâ
2 تو to شما šomâ
3 او u / ()
آن ân (-)		 آنها ânhâ

man («») bande (بنده), ânhâ («»)  išân (ایشان).

. : medâd-e u (« ») : medâdam (« »).

 
1 م -am مان -emân
2 ت -at تان -etân
3 ش -aš / شان -ešân

xod «», «»,   «».

, , : ân xâne « ».

[]

,   . -, . : , . -, .

[]

. - ,   . 3 . .., .

 
1 -am -im
2 -i -id
3 -ad  -.
-0 () 
-ast  .		 -and

[]

: (   ) (   ), , kon- : kard- , row- : raft- , suz- : suxt- , , ruy- : rost- ( ). ,   *-ta-, , . ~ .

- , . , -e, - .

[]

budan «» , . - :

  •  ()  ,   3- ast.
  •   hast- . 3 . .., hast ( «», «»). nist- (« »)   kist- (« ?»).
  • - bâš-, 3 ... mi-bâš-ad. «».

, . .

[]

( ) ( ). , karda («») . , :

  • hamē- / mē- (<*hama-aiva- . «»), , (. . ( )).
  • bi- (< bē), , .

[30]:

-

kun-ad
« »
kard(-0)
« , »

mē-kun-ad
« », « »
mē-kard(-0)
« »
-
bi-kun-ad
« c», « »
bi-kard(-0)
« ( ) »

karda ast
« () »
karda bud(-0)
« () , ()»,
« »

, xwāstan , : xwāhad kard « », «». .

XV , . , me- > mi-:

  • bi- > be- ( ) , . .
  • , .

- mi- , . dâštan: dâram miravam « ( ) », . « ». ( ) , . , .

(« »).

- :
-
(kon-ad)
kard(-0)
« , »
kard(-0)
«() »
«(), »
-
mi-kon-ad
« », « () »,
«», « »
mi-kard(-0)
« »
mi-kard(-0)
«() ()»
(be)-kon-ad
«() », «() »

karde ast
« () »
karde bud(-0)
« () , ()»
« »
karde bud(-0)
«() () »
karde bâš-ad
«() ( ) »

dâr-ad mi-kon-ad
« () »
dâšt(-0) mi-kard(-0)
« () , ()»

:

  • , . 2- : (be-)kon «()», (be)kon-id «()»
  • : karde bude ast. .
  • : mi-karde ast. : «(), ».
  • (xâhad kard) , .

( 3 ) -te/-de - šodan «»: karde mi-šav-ad «», karde šod « », karde šode ast «() »  . .

[]

- , :

goftan «».
 
-
1 . .. (bé-)guyàm míguyàm góftam gofté am
2 . .. (bé-)guyì míguyì gófti gofté i
3 . .. (bé-)guyàd míguyàd goft gofté ast
1 . .. (bé-)guyìm míguyìm góftim gofté im
2 . .. (bé-)guyìd míguyìd góftid gofté id
3 . .. (bé-)guyànd míguyànd góftand gofté and

na- (ne- -mi-), () mi-. , némiravàd « », nágoft « », nákarde bâšám «() () ». (jod nákardè ast « () ») (gofté nášod « »). be-: nákon « », náravàd « ».

[]

:

  • ( + -an: kardan );
  • ( + -e: karde );
  • ( + -ande, -â, ân: xânande , , dânâ , suzân );
  • ( + -i: kardani , ).

[]

:

, ( ) , ( )

:

  + ( -râ) 
ahmad dust-am-râ mibinad « ».
man nâme minevisam « »

:

( )    + ( -râ)  ( /) 
fardâ u in ketâbhâ va daftarhâ-râ be šomâ midahad « ».

[]

, , , , . , , .

(, ).

  . , (, amīr «» > mīr, ṣalāt « ( )» > namāz). . 2,4 %[31].

- . 14 % , 24 %  , 40 % . , . , «» [32].

  , , , , [33]. .

, , .


1930- , «» , . 1941 , , - 1970-. 1979 «» , . 1990 , 6 [34].

[]

, . [1]:

  • , - , , .
  • (), . , , , , ,  . .
  • (. خودمونی «»)  , , .

[]

-. , , , , , .

:

  • [ɒn], [ɒm] > [un], [um] (nân > nun «», bârân > bârun «», irâni > iruni «», âmad > umad «»). , , [ɢorʔɒn] «» [ʔirɒn] «».
  • [-ær], [-er] > [-ɛ] (agar > age «», âxer > âxe «»).
  • [-ow] > [-o] (rowšan > rošan «», četowr > četo «», jelow > jelo «»)
  • : [a] > [e] > [i] (. . âtaš > .. âteš > . . âtiš «»)

:

  • -â: pesarâ «», mizâ «», xunehâ «».
  • -râ -o,   -ro: čerâγ-o byâr « », man-o bebaxš « », unâ-ro nemišenâsam « ».

--: -em «», -et «», -eš «».

:

  • , .
    • 3 . .. -ad -e. , -st.
    • , .
    • 2 . .. -in.
    • 3 . .. -an.
  • , , (. góftam  . goftám « »).

:

gereftan «», «», xub «», gošne «», dânešju «»
  -

-e
1 . .. mígiràm
« »		 gereftám
« () »		 geréftam
« »		 xúbam
« »		 gošnám
« »		 dânešjúyam
« »
2 . .. mígirì
« »		 gereftí
« () »		 geréfti
« »		 xúbi
« »		 gošnéyi
« »		 dânešjúyi
« »
3 . .. mígirè
« »		 gerefté
« () »		 geréft
« »		 xúbe
« »		 gošnást
« »		 dânešjúst
« »
1 . .. mígirìm
« »		 gereftím
« () »		 geréftim
« »		 xúbim
« »		 gošnéyim
« »		 dânešjúyim
« »
2 . .. mígirìn
« »		 gereftín
« () »		 geréftin
« »		 xúbin
« »		 gošnéyin
« »		 dânešjúyin
« »
3 . .. mígiràn
« »		 gereftán
« () »		 geréftan
« »		 xúban
« »		 gošnán
« »		 dânešjúyan
« »
  • : goftan  g- (. gu(y)-) «», dâdan  d- (. deh-) «», raftan  r- (. rav-) «», šodan  š- (. šav-) «», âvardan  âr (. âvar-) «». : tunistan  tun- (. tavânistan  tavân-) «», xâstan  xâ- «». .
  raftan xâstan
1 . .. míram
« »		 mixm
« »
2 . .. míri
« »		 mixy
« »
3 . .. míre
« »		 mixd
« »
1 . .. mírim
« »		 mixyim
« »
2 . .. mírin
« »		 mixyin
« »
3 . .. míran
« »		 mixn
« »
  • ( ) , . . . : nemixd bebinádešun « », dússet dram « », behem begu « », azeš begiram « », biγarretùne « »

, :

  • to(-ye) dar («», )
  • vâse(-ye) barâ-ye («»)
  • bedun-e bi («»)

[]

. , , : ( ) , . ( ) , , .., . .  . . ( , ).

[]

[]


, ,
.
,
 [har ɒ:n kas kɪ ande:'ʃajɪ bad kʊ'nad
ba fardʒɒ:m bad bɒ: 'tanɪ χwad kʊ'nad
ba dɪl ni:z ande:'ʃajɪ bad madɒ:r
badande:ʃ rɒ: bad bavad ro:zgɒ:r]		 [hær ɒn kæs kɛ ændi'ʃejɪ bæd konæd
bɛ færdʒɒm bæd bɒ: 'tænɪ χod konæd
bɛ del niz ændi'ʃejɪ bæd mæ'dɒr
bædændiʃ rɒ bæd bæ'væd ruzgɒr]

هر آنکس که اندیشه بد کند
به فرجام بد با تن خود کند
به دل نیز اندیشه بد مدار
بد اندیش را بد بود روزگار

.

. .

[]

(Unipers) ()
. . Hameye afrâde bašar âzâd be donyâ miyâyand va az dide heysiyat o hoquq bâ ham barâbarand. Hame dârâye andiše o vejdân mibâšand va bâyad dar barâbare yekdigar bâ ruhe barâdari raftâr konand. [hæ'meje æ'frɒde bæ'ʃær ɒ'zɒd be donjɒ miɒ'jænd væ æz 'dide hejsijæt o ho'ɣuɢ bɒ'hæm bærɒ'bærænd, hæ'mɛ dɒ'rɒje ændi'ʃɛ o vedʒ'dɒn 'mibɒˌʃænd væ 'bɒjæd dær bærɒ'bære ˌjekdi'ɡær bɒ 'ruhe bærɒdæ'ri ræftɒr konænd]

همهی افراد بشر آزاد به دنیا میآیند و از دید حیثیت و حقوق با هم برابرند, همه دارای اندیشه و وجدان میباشند و باید دربرابر یک دیگر با روح برادری رفتار کنند

.

1

[]

(.):

, ,
,
, .

:
To ro bâ howl-o balâ tanhâ gozâštan,
Unâ ke liyâqate ešq-o nadâštan,
Tak-o tanhâyi vo bâ pâye peyâde,
Moteâssefam barât ey dele sâde

:

تو رو با حول و بلا تنها گذاشتن٬
اونا که لیاقت عشق و نداشتن٬
تـک و تــنهـایی و با پای پــیـاده٬
مـتـاسفــم بــرات ای دل سـاده

( )

[] .

[]

  1. 1 2 3 4 5 Windfuhr G. and Perry J.R. Persian and Tajik. / The Iranian Languages. NY. 2009
  2. Iran, 36 (51 %)  33 (45 %) Loc.gov, Afghanistan, 16 369 . (50 %), Tajikistan, 5 770 . (80 %), Uzbekistan, 1,2 (4.4 %)
  3. . , . . 1982, . 14
  4. 1 2 The World Factbook  Iran
  5. 1 2 3 ... // . I. - . . 1997, .71
  6. 1 2 Colin MacKinnon. LORI DIALECTS
  7. Gernot Windfuhr. FĀRS viii. Dialects
  8. John R. Perry ARABIC LANGUAGE v. Arabic Elements in Persian
  9. 1 2 Lazard, G. «Darī  The New Persian Literary Language», in Encyclopædia Iranica, Online Edition 2006.
  10. ICDC.com
  11. . . «»
  12. . .  // . . . 1979, . 235236
  13. Skjærvø, Prods Oktor (2006). «Iran, vi. Iranian languages and scripts». Encyclopaedia Iranica.
  14. 1 2 3 4 5 . ., . ., . . , , // . : , . . 1982
  15. . .  // . - . « ». . 1997
  16. . .  // . - . « ». . 1997
  17. John Perry. TAJIK ii. TAJIKI PERSIAN
  18. A. A. ādeqī ARABIC LANGUAGE i. Arabic elements in Persian
  19. - . ۲۶/۶/۱۳۸۷
  20. John Andrew Boyle, Some thoughts on the sources for the Il-Khanid period of Persian history, in Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, British Institute of Persian Studies, vol. 12 (1974), p. 175.
  21. , . . . . . . . 1971. . 48
  22. . .  // . ., 1963. . 2. . 1. . 451470.
  23. Jeremias, Eva M. (2004). «Iran, iii. (f). New Persian». Encyclopaedia of Islam. 12 (New Edition, Supplement ed.). pp. 432.
  24. , . 15.
  25. Official Iranian Population clock. Amar.org.ir. 4 2012. 17 2011.
  26. [Linguistic map of Iran http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/images/maps/iran_languagemap.jpg]
  27. L. P. Elwell-Sutton. ARABIC LANGUAGE iii. Arabic influences in Persian literature
  28. UniPers: A New Alphabet for Persian
  29. Perry, J. R. (1996) «Tajik literature: Seventy years is longer than the millennium» in World Literature Today, Vol. 70 Issue 3, p. 571
  30. Windfuhr G. Introduction to the Iranian Languages / Iranian Languages. NY. 2009
  31. John Perry, Encyclopedia Iranica, "Arabic Words in ŠĀH-NĀMA "
  32. John R. Perry, «Lexical Areas and Semantic Fields of Arabic» in Éva Ágnes Csató, Eva Agnes Csato, Bo Isaksson, Carina Jahani, Linguistic convergence and areal diffusion: case studies from Iranian, Semitic and Turkic,Routledge, 2005. excerpt
  33. John R. Perry TURKIC-IRANIAN CONTACTS i. LINGUISTIC CONTACTS

[]

  • . . // : . . 1: - .  ., 1997.
  • . . .  ., 1960.
  • . . .  ., 1960.
  • . . .  ., 2001.
  • . . (آموزش زبان فارسی).  M.: , 2002.  3000 .

[]

«»

«»

«صفحهٔ اصلی»

«»
«/w/index.php?title=_&oldid=44691433»