Òàðòó
| Ãîðîä
Òàðòó
Tartu 
|
Òà́ðòó (ýñò. Tartu, íåì. Dorpat, Dörpt; â 1030â1224 è â 1893â1919 ãîäàõ[2] Þðüåâ, â 1224â1893 ãîäàõ ðóñ. Þðüåâ, Äåðïò) â ãîðîä íà ðåêå Ýìàéûãè (ðóñ. Îìîâæà, íåì. íàçâàíèå Ýìáàõ), âòîðîé ïî ÷èñëåííîñòè íàñåëåíèÿ ïîñëå Òàëëèíà ãîðîä Ýñòîíèè, óåçäíûé öåíòð.
Òàðòó áûë èçâåñòåí êàê ïîñåëåíèå ýñòîâ ñ V âåêà í. ý. ïîä èìåíåì «Òàðáàòó» (ýñò. tarvas â «çóáð»).  XI âåêå äðóæèíà ßðîñëàâà Ìóäðîãî îñóùåñòâèëà âîåííûé ïîõîä ïðîòèâ ýñòîâ, ïðèñîåäèíèëà ÷àñòü èõ çåìåëü ê Êèåâñêîé Ðóñè, è ßðîñëàâ Ìóäðûé äàë ïîñåëåíèþ èìÿ «Þðüåâ». Ïîñëå ðàñïàäà Êèåâñêîé Ðóñè ãîðîä ïîñëåäîâàòåëüíî ïîïàäàë ïîä óïðàâëåíèå Íîâãîðîäñêîé ðåñïóáëèêè, Ëèâîíñêîãî îðäåíà, Ðå÷è Ïîñïîëèòîé, Øâåäñêîé èìïåðèè, Ðîññèéñêîé èìïåðèè, ÑÑÑÐ è Ýñòîíèè, ÷åì îáóñëîâëåíî ðàçíîîáðàçèå âàðèàíòîâ íàçâàíèé ãîðîäà.
[ïðàâèòü] Ïîëîæåíèå è îáùàÿ õàðàêòåðèñòèêà
Òàðòó íàõîäèòñÿ â 185 êì ê þãî-âîñòîêó îò ñòîëèöû Ýñòîíèè Òàëëèíà. Òàðòó ðàñïîëîæåí íà îáîèõ áåðåãàõ Ýìàéûãè â 37 êì îò å¸ âïàäåíèÿ â ×óäñêî-Ïñêîâñêóþ ñèñòåìó îç¸ð; ãîðîä ïðîòÿíóëñÿ âäîëü ðåêè íà 9 êì.
[ïðàâèòü] Êëèìàò
| Êëèìàò Òàðòó | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ïîêàçàòåëü | ßíâ | Ôåâ | Ìàð | Àïð | Ìàé | Èþí | Èþë | Àâã | Ñåí | Îêò | Íîÿ | Äåê | Ãîä |
| Ñðåäíèé ìàêñèìóì, °C | â3 | â3 | 2 | 10 | 17 | 20 | 22 | 21 | 15 | 9 | 2 | â2 | 9 |
| Ñðåäíèé ìèíèìóì, °C | â6 | â8 | â5 | 1 | 6 | 10 | 12 | 11 | 7 | 3 | â2 | â5 | 2 |
| Íîðìà îñàäêîâ, ìì | 29 | 23 | 26 | 34 | 53 | 61 | 71 | 86 | 65 | 53 | 48 | 40 | 589 |
| Èñòî÷íèê: MSN Weather, ßíäåêñ Ïîãîäà | |||||||||||||
[ïðàâèòü] Èñòîðèÿ
[ïðàâèòü] Ñàìîñòîÿòåëüíîå ïîñåëåíèå
Òàðòó â îäèí èç äðåâíåéøèõ ãîðîäîâ Ïðèáàëòèêè. Ïîñòîÿííîå ïîñåëåíèå äðåâíèõ ýñòîâ íà ýòîì ìåñòå äàòèðóåòñÿ V âåêîì, ãîðîäèùå VIâVIII âåêîì. Ãîðîäèùå íàçûâàëîñü Òàðáàòó (tarvas â ýñò. 'çóáð'). Îòñþäà è ïîçäíåå ýñòîíñêîå íàçâàíèå Òàðòó, òàê æå êàê Dörpt, Dorpat èëè Äåðïò.[3][4]
[ïðàâèòü] Â ñîñòàâå Êèåâñêîé Ðóñè
 1030 ãîäó ãîðîäèùå Òàðáàòó áûëî çàõâà÷åíî îòðÿäîì êèåâñêîãî êíÿçÿ ßðîñëàâà Ìóäðîãî. Ñîãëàñíî Ïîâåñòè âðåìåííûõ ëåò: «Â òîò æå ãîä ïîøåë ßðîñëàâ íà ÷óäü, è ïîáåäèë èõ, è ïîñòàâèë ãîðîä Þðüåâ». ßðîñëàâ íàçâàë ãîðîäèùå Þðüåâîì ïî ñâîåìó õðèñòèàíñêîìó èìåíè.[5] Òàê êàê â ñâÿçè ñ ýòèìè ñîáûòèÿìè Òàðòó âïåðâûå óïîìèíàåòñÿ â ïèñüìåííûõ èñòî÷íèêàõ, òî 1030 ãîä èíîãäà ñ÷èòàþò ãîäîì îñíîâàíèÿ ãîðîäà Òàðòó.  1061 ãîäó ãîðîä áûë ñîææ¸í âîîðóæ¸ííûì îòðÿäîì ìåñòíûõ ïëåì¸í («ññîëàìè»).  1133 ãîäó çàõâà÷åí íîâãîðîäñêèì êíÿçåì Âñåâîëîäîì Ìñòèñëàâè÷åì.  1211 ãîäó ñîææåí ëàòãàëàìè; âñêîðå âîññòàíîâëåí.
[ïðàâèòü] Â ñîñòàâå Ëèâîíñêîãî îðäåíà
 1215 ãîäó Þðüåâ áûë çàõâà÷åí íåìåöêèìè ðûöàðÿìè-ìå÷åíîñöàìè, íî â 1223 ãîäó îñâîáîæä¸í â ðåçóëüòàòå îáùåãî âîññòàíèÿ íàñåëåíèÿ ýñòîâ. Äëÿ ïîñëåäóþùåé çàùèòû ãîðîäà èç Íîâãîðîäà â Þðüåâ ïîñëàëè îòðÿä äðóæèííèêîâ â 200 ÷åëîâåê âî ãëàâå ñ êíÿçåì Âÿ÷êî (Âÿ÷åñëàâîì Áîðèñîâè÷åì).  1224 ãîäó ïîñëå äëèòåëüíîé îñàäû Þðüåâ áûë âçÿò âîéñêàìè ìå÷åíîñöåâ. Çà óïîðíîå ñîïðîòèâëåíèå íåìöû êàçíèëè âñåõ ïëåííûõ çàùèòíèêîâ ãîðîäà, ÷óäü è ñëàâÿí; ïîãèá èëè áûë êàçí¸í è ñàì êíÿçü[6], ÷òî çàñâèäåòåëüñòâîâàëà Íîâãîðîäñêàÿ ïåðâàÿ ëåòîïèñü:
Òîãî æå ëåòà óáèøà êíÿçÿ Âÿ÷êà íåìöè â Ãþðãåâå, à ãîðîä âçÿøà[7].
â Íîâãîðîäñêàÿ ïåðâàÿ ëåòîïèñü ñòàðøåãî è ìëàäøåãî èçâîäîâ. Ãîä 6732 (1224)
Ïåðåèìåíîâàâ ãîðîä ïî-íåìåöêè â Äîðïàò â åïèñêîï Ãåðìàí I ñäåëàë åãî öåíòðîì ñâîåãî âëàäåíèÿ â Äîðïàòñêîãî åïèñêîïñòâà.
 1248 ãîäó Äîðïàò âïåðâûå óïîìèíàåòñÿ â êà÷åñòâå ãàíçåéñêîãî ãîðîäà. Âõîäèë â ñîñòàâ Ãàíçåéñêîãî Ñîþçà ñ êîíöà XIII äî ñåðåäèíû XVI ââ. Ñþäà ñòðåìèëèñü íåìåöêèå êóïöû è ðåìåñëåííèêè; ãîðîä èãðàë âàæíóþ ðîëü â òîðãîâëå Ãàíçåéñêîãî ñîþçà ñ Íîâãîðîäîì è Ïñêîâîì. Îñíîâíîå íàñåëåíèå Äîðïàòà ñîñòàâëÿëè íåìöû.
 1328 ãîäó Ìîñêîâñêàÿ ëåòîïèñü îòìåòèëà áîëüøîé ïàëëåòíûé ïîæàð â Äîðïàòå: «Òîãî æå ëåòà ïîãîðå ãîðîä Íåìåöêûè Þðüåâ âåñü, è áîæíèöè è ïîëàòû êàìåíûå ïàäîøà, è çãîðå â ïîëàòàõ Íåìåö 2000 è 500 è 30, à Ðóñè 4 ÷åëîâåêû».
Ïîä íàçâàíèåì Þðüåâ ãîðîä ÷àñòî óïîìèíàåòñÿ â Íîâãîðîäñêèõ ëåòîïèñÿõ è â ðàçðÿäíûõ çàïèñÿõ âðåì¸í Ëèâîíñêîé âîéíû 1558â1583 ãîäîâ.  íà÷àëå Ëèâîíñêîé âîéíû ãàðíèçîí Äîðïàòà ïîñëå îñàäû êàïèòóëèðîâàë, è ãîðîä áûë âçÿò ðóññêèìè âîéñêàìè. Ïî ßì-Çàïîëüñêîìó ìèðó 1582 ãîäà Äîðïàò îòîø¸ë ê Ðå÷è Ïîñïîëèòîé.  1600 ãîäó Äîðïàò áûë çàõâà÷åí ó ïîëÿêîâ øâåäàìè, â 1603 ãîäó ïîëÿêè åãî îòâîåâàëè. Âî âðåìÿ ðóññêî-øâåäñêîé âîéíû ëåòîì 1656 ãîäà ãîðîä áûë âçÿò ðóññêèìè, íî ïîñëå íåóäà÷íîé äâóõìåñÿ÷íîé îñàäû Ðèãè îíè âûíóæäåíû áûëè îñòàâèòü è ãîðîä, è Ëèâîíèþ.
[ïðàâèòü] Â ñîñòàâå Øâåäñêîãî êîðîëåâñòâà
 1600â1603, 1625â1656 è 1661â1704 ãîäàõ Äîðïàò ïðèíàäëåæàë Øâåöèè, â 1603â1625 ãîäàõ â Ðå÷è Ïîñïîëèòîé, â 1656â1661 ãîäàõ â Ðîññèè.
 1632 ãîäó áûëà îòêðûòà «Àêàäåìèà Ãóñòàâèàíà» (íûíå â Òàðòóñêèé óíèâåðñèòåò), âòîðîé â Øâåäñêîì êîðîëåâñòâå (ïîñëå Óïïñàëüñêîãî).
[ïðàâèòü] Â ñîñòàâå Ðîññèéñêîé èìïåðèè
Ëåòîì 1704 ãîäà, â õîäå Ñåâåðíîé âîéíû Äîðïàò (Äåðïò) âçÿò ðóññêèìè âîéñêàì öàðÿ Ïåòðà I.[8]
 òå÷åíèå íåñêîëüêèõ ëåò ïîñëå âçÿòèÿ ãîðîäà åãî æèòåëè øâåäñêîé íàöèîíàëüíîñòè â çíà÷èòåëüíîé ÷àñòè áûëè ïåðåñåëåíû âî âíóòðåííèå îáëàñòè Ðîññèè[9], íî íåìöû è ýñòîíöû îñòàëèñü â ãîðîäå.
Ñ 1783 ãîäà â óåçäíûé ãîðîä Ëèôëÿíäñêîé ãóáåðíèè è àäìèíèñòðàòèâíûé öåíòð Äåðïòñêîãî óåçäà.[8]
 1802 ãîäó âíîâü áûë îòêðûò Äåðïòñêèé (Òàðòóñêèé) óíèâåðñèòåò. Ñåãîäíÿ Òàðòó â êîëûáåëü ýñòîíñêîé íàöèîíàëüíîé êóëüòóðû. Çäåñü áûëî ïîëîæåíî íà÷àëî ýñòîíñêîé ëèòåðàòóðå è ïåðèîäè÷åñêîé ïå÷àòè, çäåñü ñîñòîÿëñÿ ïåðâûé Ïåâ÷åñêèé ïðàçäíèê (1869), åãî îðãàíèçîâàë âèäíûé äåÿòåëü ýñòîíñêîãî íàöèîíàëüíîãî ïðîáóæäåíèÿ, æóðíàëèñò, ïîýò Éîõàí Âîëüäåìàð ßííñåí, è çàðîäèëñÿ ïðîôåññèîíàëüíûé òåàòð (1870).
 1893 ãîäó, â ïåðèîä «ðàçíåìå÷èâàíèÿ» Ïðèáàëòèéñêîãî êðàÿ, ïðîâîäèâøåãîñÿ â ïðàâëåíèå èìïåðàòîðà Àëåêñàíäðà III[8], ãîðîäó áûëî âîçâðàùåíî ïåðâîíà÷àëüíîå íàçâàíèå â Þðüåâ, êîòîðîå ïðîäåðæàëîñü äî 1919 ãîäà).
 ïåðâûé ìåñÿö ïîñëå Ôåâðàëüñêîé ðåâîëþöèè, 30 ìàðòà 1917 ãîäà Âðåìåííîå ïðàâèòåëüñòâî Ðîññèè óòâåðäèëî ïîëîæåíèå «Î âðåìåííîì óñòðîéñòâå àäìèíèñòðàòèâíîãî óïðàâëåíèÿ è ìåñòíîãî ñàìîóïðàâëåíèÿ Ýñòëÿíäñêîé ãóáåðíèè».  ñîîòâåòñòâèè ñ íèì ãðàíèöû Ëèôëÿíäñêîé ãóáåðíèè áûëè ïåðåñìîòðåíû; âõîäèâøèé â íå¸ Þðüåâñêèé óåçä âìåñòå ñ ÷åòûðüìÿ äðóãèìè ñåâåðíûìè óåçäàìè Ëèôëÿíäèè ñ ýñòîíñêèì íàñåëåíèåì áûëè ïåðåäàíû â ñîñòàâ Ýñòëÿíäñêîé ãóáåðíèè.
Âî âðåìÿ Ôåâðàëüñêîé ðåâîëþöèè 1917 ãîäà, â Þðüåâå 4 (17) ìàðòà áûë ñîçäàí Ñîâåò ðàáî÷èõ äåïóòàòîâ, â êîòîðîì ê ñåíòÿáðþ áîëüøèíñòâî ïðèíàäëåæàëî áîëüøåâèêàì. Ñîâåòñêàÿ âëàñòü â ãîðîäå óñòàíîâëåíà ìèðíûì ïóò¸ì 25 îêòÿáðÿ (7 íîÿáðÿ) 1917 ãîäà. 24 ôåâðàëÿ 1918 ãîäà Þðüåâ áûë îêêóïèðîâàí íåìåöêèìè âîéñêàìè. 22 äåêàáðÿ 1918 ãîäà Êðàñíàÿ Àðìèÿ îñâîáîäèëà Þðüåâ îò íåìöåâ è âîññòàíîâèëà â í¸ì Ñîâåòñêóþ âëàñòü, êîòîðàÿ ïðîäåðæàëàñü â ãîðîäå äî 14 ÿíâàðÿ 1919 ãîäà.[10]
[ïðàâèòü] Â ïåðèîä ìåæâîåííîé Ýñòîíñêîé ðåñïóáëèêè (1918â1940)
14 ÿíâàðÿ 1919 ãîäà ýñòîíñêèå âîéñêà âûáèëè Êðàñíóþ Àðìèþ èç Þðüåâà; â Ýñòîíñêîé ðåñïóáëèêå ãîðîä áûë ïåðåèìåíîâàí â Òàðòó. 2 ôåâðàëÿ 1920 ãîäà çäåñü áûë ïîäïèñàí ñîäåðæàâøèé òåððèòîðèàëüíûå óñòóïêè Ýñòîíèè ìèðíûé äîãîâîð (Òàðòóñêèé ìèðíûé äîãîâîð) ìåæäó ñàìîïðîâîçãëàø¸ííûì ïðàâèòåëüñòâîì Ýñòîíèè è êîììóíèñòè÷åñêèì ïðàâèòåëüñòâîì Ñîâåòñêîé Ðîññèè, â êîòîðîì ñòîðîíû ïðèçíàâàëè ñóâåðåíèòåò äðóã äðóãà. 21 èþëÿ 1940 ãîäà Ýñòîíñêàÿ ðåñïóáëèêà áûëà ïðåîáðàçîâàíà â Ýñòîíñêóþ ÑÑÐ è 6 àâãóñòà 1940 ãîäà âîøëà â ñîñòàâ ÑÑÑÐ[10].
[ïðàâèòü] Âòîðàÿ ìèðîâàÿ âîéíà
26 èþëÿ 1941 ãîðîä áûë çàõâà÷åí ãåðìàíñêèìè âîéñêàìè.
25 àâãóñòà 1944 ãîäà â õîäå Òàðòóñêîé îïåðàöèè ãîðîä áûë îñâîáîæäåí.
[ïðàâèòü] Íàñåëåíèå
[ïðàâèòü] ×èñëåííîñòü íàñåëåíèÿ
| 1825 | 1833 | 1840 | 1847 | 1856 | 1863 | 1867 | 1881 | 1897 | 1922 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8450[11] | 10 020[12] | 12 203[13] | 12 185[14] | 12 914[15] | 14 386 | 21 014[16] | 29 974[17] | 42 308[18] | 50 342[17] |
| 1934 | 1939 | 1940 | 1941 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 | 2010 |
| 58 876[19] | 60 281[20] | 55 529[20] | 47 829[20] | 74 263[21] | 90 459[22] | 104 518[23] | 113 977[24] | 98 695[24] | 103 284 |
[ïðàâèòü] Íàöèîíàëüíûé ñîñòàâ
| Íàöèîíàëüíîñòè | 1867[25] | 1881[26] | 1897[27] | 1922[26] | 1934[28] | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | |
| Âñåãî | 21 014 | 100 | 29 974 | 100 | 42 308 | 100 | 50 342 | 100 | 58 876 | 100 |
| ýñòîíöû | 9720 | 46,3 | 16 526 | 55,4 | 29 039 | 68,6 | 42 459 | 84,5 | 51 559 | 87,6 |
| íåìöû | 8907 | 42,4 | 10 486 | 35,2 | 7020 | 16,6 | 3210 | 6,4 | 2706 | 4,6 |
| ðóññêèå | 1866 | 8,9 | 1818 | 6,1 | 3689 | 8,7 | 2570 | 5,1 | 2640 | 4,5 |
| ïðî÷èå | 521 | 2,5 | 1144 | 3,8 | 2560 | 6,1 | 2103 | 4,2 | 1971 | 3,3 |
| Íàöèîíàëüíîñòè | 1979[29] | 1989[30] | 2000 | 2010 | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | |
| Âñåãî | 104 381 | 100 | 113 420 | 100 | 101 169 | 100 | 103 284 | 100 |
| ýñòîíöû | 77 597 | 74,3 | 82 031 | 72,3 | 80 397 | 79,5 | 83 185 | 80,5 |
| ðóññêèå | 21 530 | 20,6 | 24 604 | 21,7 | 16 245 | 16,1 | 15 966 | 15,5 |
| óêðàèíöû | 1685 | 1,6 | 6785 | 6,0 | 1239 | 1,2 | 1205 | 1,2 |
| ôèííû | 1271 | 1,2 | 1073 | 1,1 | 1072 | 1,0 | ||
| áåëîðóñû | 749 | 0,7 | 490 | 0,5 | 484 | 0,5 | ||
| ïðî÷èå | 1549 | 1,5 | 1725 | 1,7 | 1372 | 1,3 | ||
[ïðàâèòü] Ðàñïðåäåëåíèå íàñåëåíèÿ ïî âëàäåíèþ ÿçûêàìè (ïî äàííûì ïåðåïèñè 2000 ãîäà)[30]
| ßçûê | ×èñëî âëàäåþùèõ | |||
|---|---|---|---|---|
| êàê ðîäíûì | êàê âòîðûì | âñåãî | % | |
| ýñòîíñêèé | 79894 | 14210 | 94104 | 93,0 |
| ðóññêèé | 18854 | 54006 | 72860 | 72,0 |
| ôèíñêèé | 549 | 8271 | 8820 | 8,7 |
| àíãëèéñêèé | - | 36974 | 36974 | 36,5 |
| íåìåöêèé | - | 20323 | 20323 | 20,1 |
| ôðàíöóçñêèé | - | 1870 | 1870 | 1,8 |
[ïðàâèòü] Êîíôåññèîíàëüíûé ñîñòàâ íàñåëåíèÿ
| Âåðîèñïîâåäàíèÿ | 1867[31] | 1881[32] | 1897[33] | 1922[34] | 1934[35] | 2000[36] | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | ÷èñëî | % | |
| Âñåãî | 21014 | 100 | 29974 | 100 | 42308 | 100 | 50342 | 100 | 58876 | 100 | 83604 | 100 |
| ëþòåðàíå | 17882 | 85,1 | 25749 | 85,9 | 34392 | 81,3 | 42999 | 85,4 | 50287 | 85,4 | 12380 | 14,8 |
| ïðàâîñëàâíûå | 2330 | 11,1 | 2472 | 8,2 | 4972 | 11,8 | 4744 | 9,4 | 5610 | 9,5 | 6613 | 7,9 |
| ïðî÷èå âåðîèñïîâåäàíèÿ, íåâåðóþùèå, àòåèñòû | 802 | 3,8 | 1753 | 5,8 | 2944 | 7,0 | 2599 | 5,2 | 2979 | 5,1 | 64611 | 77,3 |
Ïðèìå÷àíèå. Äàííûå çà 2000 ãîä îòíîñÿòñÿ òîëüêî ê íàñåëåíèþ â âîçðàñòå 15 ëåò è ñòàðøå.
[ïðàâèòü] Äåìîãðàôèÿ
[ïðàâèòü] Ðàéîíû ãîðîäà
- Àííåëèíí
- Âàðèêó
- Âåýðèêó
- Âàêñàëè
- Èõàñòå
- Êàðëîâà
- Êåñêëèíí
- Ìààðüÿìûéçà
- Ðààäè-Êðóóñàìÿý
- Ðîïêà
- Ïðîìûøëåííûé ðàéîí Ðîïêà
- Ðÿíèëèíí
- Ñóïèëèíí
- Òàììåëèíí
- Òÿõòâåðå
- Þëåéûý
- ßàìàìûéçà (íåîôèöèàëüíûå íàçâàíèÿ â Õèéíàëèíí (â ïåðåâîäå â Êèòàéñêèé ãîðîä) è Øàíõàé)
[ïðàâèòü] Ýêîíîìèêà
 ñîâðåìåííîì Òàðòó ïðåäñòàâëåíû äåðåâîîáðàáàòûâàþùàÿ è ìåáåëüíàÿ ïðîìûøëåííîñòü, ìàøèíîñòðîåíèå è ìåòàëëîîáðàáîòêà, ïðèáîðîñòðîèòåëüíàÿ ïðîìûøëåííîñòü, à òàêæå ë¸ãêàÿ (øâåéíàÿ, îáóâíàÿ) è ïèùåâàÿ ïðîìûøëåííîñòü (ïèâîâàðåííûé çàâîä A. le Coq).  2000-õ ãîäàõ ñòàëè ðàçâèâàòüñÿ ôèðìû, ïðåäëàãàþùèå óñëóãè â ñôåðå èíôîðìàöèîííûõ òåõíîëîãèé.
[ïðàâèòü] Òðàíñïîðò
Òàðòó â óçåë æåëåçíîäîðîæíûõ ëèíèé è àâòîìîáèëüíûõ äîðîã. ×åðåç ãîðîä ïðîõîäèò àâòîìàãèñòðàëü Òàëëèí â äîðîãà â„– 7(E77) ó ãðàíèöû ñ Ðîññèåé (E263, â„– 2 â Ýñòîíèè); àâòîìàãèñòðàëü Éûõâè â Ðèãà (E264, â„– 3 â Ýñòîíèè, À3 â Ëàòâèè); íà÷èíàåòñÿ àâòîäîðîãà Òàðòó â Âÿðñêà (â„– 45 â Ýñòîíèè); àâòîäîðîãà Òàðòó â Âèëüÿíäè (â„– 48 â Ýñòîíèè); àâòîäîðîãà Òàðòó â Éûãåâà (â„– 39 â Ýñòîíèè). ×åðåç ãîðîä ïðîõîäèò òàêæå æåëåçíàÿ äîðîãà Òàïà â Ïñêîâ (â„– 2 â Ýñòîíèè); íà÷èíàåòñÿ æåëåçíîäîðîæíàÿ ëèíèÿ Òàðòó â Ðèãà. Äåéñòâóåò Òàðòóñêèé àýðîïîðò.
[ïðàâèòü] Ãîñóäàðñòâåííûå ó÷ðåæäåíèÿ
Ñ 2001 ãîäà â Òàðòó íàõîäèòñÿ Ìèíèñòåðñòâî îáðàçîâàíèÿ è íàóêè Ýñòîíèè.
[ïðàâèòü] Îáðàçîâàíèå è íàóêà
 ãîðîäå ðàñïîëîæåí Òàðòóñêèé óíèâåðñèòåò (ïðåæíèå íàçâàíèÿ â Äåðïòñêèé óíèâåðñèòåò, Þðüåâñêèé óíèâåðñèòåò) â âåäóùåå âûñøåå ó÷åáíîå çàâåäåíèå Ýñòîíèè, îáëàäàþùåå çíà÷èòåëüíîé íàó÷íîé áàçîé è ñèñòåìîé âñïîìîãàòåëüíûõ ó÷ðåæäåíèé (Òàðòóñêàÿ îáñåðâàòîðèÿ, Ýñòîíñêèé Ãåííûé Ôîíä è äð.). Îáú¸ì íàó÷íî-èññëåäîâàòåëüñêîé è îïûòíî-êîíñòðóêòîðñêîé äåÿòåëüíîñòè Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà ñîñòàâëÿåò áîëåå ïîëîâèíû ïîêàçàòåëåé ïî âñåé ñòðàíå.  Òàðòó íàõîäÿòñÿ Ýñòîíñêèé óíèâåðñèòåò åñòåñòâåííûõ íàóê (ïðåæíåå íàçâàíèå â Ýñòîíñêàÿ ñåëüñêîõîçÿéñòâåííàÿ àêàäåìèÿ) è åù¸ 9 âûñøèõ ó÷åáíûõ çàâåäåíèé.
 ãîðîäå ðàñïîëîæåíû Ýñòîíñêèé áèîöåíòð, Òàðòóñêèé áèîòåõíîëîãè÷åñêèé ïàðê è Òàðòóñêèé íàó÷íûé ïàðê. Îñíîâàííûé â 2001 ãîäó Òàðòóñêèé áèîòåõíîëîãè÷åñêèé ïàðê ÿâëÿåòñÿ ÷ëåíîì ñîþçà ScanBalt, îáúåäèíÿþùåãî áèîòåõíîëîãè÷åñêèå ïðåäïðèÿòèÿ è îðãàíèçàöèè Ñåâåðíûõ è Ïðèáàëòèéñêèõ ñòðàí, è Ìåæäóíàðîäíîé àññîöèàöèè íàó÷íûõ ïàðêîâ (IASP). Îñíîâàííûé â 1992 ãîäó Òàðòóñêèé íàó÷íûé ïàðê èìååò òåñíûå ñâÿçè ñî âñåìè þæíîýñòîíñêèìè ó÷ðåæäåíèÿìè, çàíèìàþùèìèñÿ íàó÷íî-èññëåäîâàòåëüñêîé è îïûòíî-êîíñòðóêòîðñêîé äåÿòåëüíîñòüþ, è â ïåðâóþ î÷åðåäü, ñ Òàðòóñêèì óíèâåðñèòåòîì.  2010 ãîäó â Òàðòóñêîì íàó÷íîì ïàðêå íà÷àëîñü ñòðîèòåëüñòâî êðóïíåéøåé â ñòðàíàõ Ïðèáàëòèêè íàíîëàáîðàòîðèè.[37]
[ïðàâèòü] Êóëüòóðà è èñêóññòâî
[ïðàâèòü] Òåàòð
- Ìóçûêàëüíî-äðàìàòè÷åñêèé òåàòð «Âàíåìóéíå» (îñíîâàí â 1870 ãîäó)
[ïðàâèòü] Ìóçåè
- Ýñòîíñêèé íàöèîíàëüíûé ìóçåé (îñíîâàí â 1909 ãîäó, â 1940â1988 ãîäàõ â ýòíîãðàôè÷åñêèé ìóçåé Ýñòîíèè) â îäíî èç ñàìûõ çíà÷èòåëüíûõ õðàíèëèù ïðåäìåòîâ ìàòåðèàëüíîé êóëüòóðû ýñòîíñêîãî íàðîäà
- Òàðòóñêèé ãîðîäñêîé ìóçåé
- Òàðòóñêèé õóäîæåñòâåííûé ìóçåé
- Ìóçåé Ïîäçåìåëüÿ ÊÃÁ
- Ýñòîíñêèé ëèòåðàòóðíûé ìóçåé (ïðåæíåå íàçâàíèå â Ëèòåðàòóðíûé ìóçåé èì. Ô. Ð. Êðåéöâàëüäà)
- Äîì-ìóçåé ïèñàòåëÿ Îñêàðà Ëóòñà
- Ýñòîíñêèé ìóçåé ñïîðòà
- Ìóçåé ïî÷òû
- Òàðòóñêèé ìóçåé èãðóøåê
- Òàðòóñêèé ìóçåé «Ê Ïóøêèíó èç Äåðïòà»
- Òàðòóñêèé ìóçåé ïåâ÷åñêîãî ïðàçäíèêà
[ïðàâèòü] Ìóçåè Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà
- Èñòîðè÷åñêèé ìóçåé Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà
- Õóäîæåñòâåííûé ìóçåé Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà
- Çîîëîãè÷åñêèé ìóçåé Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà
- Ãåîëîãè÷åñêèé Ìóçåé Òàðòóñêîãî Óíèâåðñèòåòà
[ïðàâèòü] Äîñòîïðèìå÷àòåëüíîñòè
 Ñòàðîì ãîðîäå ðàñïîëîæåíà îñíîâíàÿ ÷àñòü èñòîðèêî-àðõèòåêòóðíûõ ïàìÿòíèêîâ: ðàòóøà (1789) è ðàòóøíàÿ ïëîùàäü â ñòèëå ðàííåãî êëàññèöèçìà, æèëûå äîìà, öåðêîâü ßàíà (XIV âåê), ãëàâíûé êîðïóñ óíèâåðñèòåòà (1804â1809). Íà õîëìå Òîîìåìÿãè (â ïàðêå Òîîìå) ðàçâàëèíû Äîìñêîãî (Ïåòðà è Ïàâëà) ñîáîðà (XIIIâXV âåêîâ, õîðîâàÿ ÷àñòü â 1804â1807 ïåðåñòðîåíà â áèáëèîòåêó óíèâåðñèòåòà, íûíå ìóçåé), Ñòàðûé Àíàòîìèêóì (1803â1805) è îáñåðâàòîðèÿ.
Ñðåäè ñîâðåìåííûõ ïîñòðîåê â çäàíèÿ áàíêà (1936), òåàòð «Âàíåìóéíå» (1967) è äð. Ïàìÿòíèêè: ïîëêîâîäöó Ì. Á. Áàðêëàþ-äå-Òîëëè (1849, ñêóëüïòîð Â. È. Äåìóò-Ìàëèíîâñêèé), åñòåñòâîèñïûòàòåëþ Ê. Ì. Áýðó (1886, À. Ì. Îïåêóøèí), àñòðîíîìó Â. ß. Ñòðóâå, ýñòîíñêîìó ïîýòó Ê. ß. Ïåòåðñîíó (1983, ß. Ñîàíñ), õèðóðãàì Í. È. Ïèðîãîâó (1952), Í. Í. Áóðäåíêî (1952), ïèñàòåëþ-ïðîñâåòèòåëþ Ô. Êðåéöâàëüäó (1953). Ìåìîðèàëüíûé êîìïëåêñ Ñîâåòñêèì âîèíàì-îñâîáîäèòåëÿì íà áðàòñêîì êëàäáèùå (1975). Íåêèì ñèìâîëîì ãîðîäà ÿâëÿåòñÿ ñêóëüïòóðà «Öåëóþùèåñÿ ñòóäåíòû» ñ ôîíòàíîì (1998), ðàñïîëîæåííàÿ íà ðàòóøíîé ïëîùàäè.
[ïðàâèòü] Èçâåñòíûå óðîæåíöû è æèòåëè
- Ààâèê, Þõàí (1884 â 1982) â ýñòîíñêèé êîìïîçèòîð, äèðèæ¸ð, ìóçûêàëüíûé ïåäàãîã. Ðàáîòàë ñèìôîíè÷åñêèì è õîðîâûì äèðèæ¸ðîì â Òàðòó ñ 1911 ïî 1925 ãîäû.
- Áåðãìàíí, Ýðíñò ôîí (1836 â 1907) â õèðóðã, îñíîâîïîëîæíèê àñåïòèêè, àâòîð îäíèõ èç ïåðâûõ êëàññè÷åñêèõ ðóêîâîäñòâ ïî ïðîáëåìàì íåéðîõèðóðãèè è âîåííî-ïîëåâîé õèðóðãèè.  1854 â 1860 ãîäàõ îáó÷àëñÿ â óíèâåðñèòåòå Òàðòó, ñ 1871 ãîäà ñòàë ïðîôåññîðîì õèðóðãèè â ýòîì ó÷åáíîì çàâåäåíèè.
- Áëîìåðèóñ, Ðèõàðä Ðèõàðäîâè÷ (1907 â 1991) â êðàåâåä, ñòàðîæèë ãîðîäà Òàðòó.  åãî àðõèâå áûëà âñÿ èñòîðèÿ Òàðòó ïîñëåäíèõ äåñÿòèëåòèé, èñòîðèÿ ëþäåé è ïðèðîäû, çäàíèé è ïàìÿòíèêîâ, ñâåäåíèÿ ïî ÿçûêîâåäåíèþ, àðõèòåêòóðå, èñòîðèè è êóëüòóðå. Äåíü çà äíåì îí òàêæå ñêðóïóë¸çíî îòìå÷àë èçìåíåíèÿ â ïðèðîäå, â æèçíè ïòèö, çàíîñèë â òåòðàäè âàæíåéøèå ñîáûòèÿ.  àðõèâå â ñâåäåíèÿ ïî ÿçûêîâåäåíèþ, àðõèòåêòóðå, èñòîðèè è êóëüòóðå. Ýòèìè ìàòåðèàëàìè ïîñòîÿííî ïîëüçîâàëèñü èñòîðèêè, áèîëîãè, æóðíàëèñòû.[1]
- Áîäóýí äå Êóðòåíå, Èâàí Àëåêñàíäðîâè÷ (1845 â 1929) â ïîëüñêèé è ðóññêèé ëèíãâèñò. Â 1883 â 1893 ãîäàõ ðàáîòàë â Þðüåâñêîì (íûíå Òàðòóñêîì) óíèâåðñèòåòå.
- Ôàääåé Áóëãàðèí (1789 â 1859) â ïèñàòåëü, æóðíàëèñò, êðèòèê, èçäàòåëü; îñíîâîïîëîæíèê àâàíòþðíîãî ðîìàíà, ôàíòàñòè÷åñêîãî ðîìàíà, ôåëüåòîíà è íðàâîîïèñàòåëüíîãî î÷åðêà â ðóññêîé ëèòåðàòóðå, èçäàòåëü ïåðâîãî â Ðîññèè òåàòðàëüíîãî àëüìàíàõà. Ïîõîðîíåí íà êëàäáèùå â Äåðïòå (íûíå Òàðòó).
- Áýð, Êàðë Ýðíñò ôîí (1792 â 1876) â îäèí èç îñíîâîïîëîæíèêîâ ýìáðèîëîãèè è ñðàâíèòåëüíîé àíàòîìèè, àêàäåìèê Ïåòåðáóðãñêîé àêàäåìèè íàóê, ïðåçèäåíò Ðóññêîãî ýíòîìîëîãè÷åñêîãî îáùåñòâà. Ó÷èëñÿ â Äåðïòñêîì (íûíå Òàðòóñêîì) óíèâåðñèòåòå.  íà÷àëå ëåòà 1867 ãîäà îí ïåðåñåëèëñÿ â óíèâåðñèòåòñêèé ãîðîä Äåðïò (íûíå Òàðòó).
- Âåðåñàåâ, Âèêåíòèé Âèêåíòüåâè÷ (íàñò. ôàìèëèÿ â Ñìèäî́âè÷), (1867â1945) â ðóññêèé è ñîâåòñêèé ïèñàòåëü.  1894 ãîäó îêîí÷èë ìåäèöèíñêèé ôàêóëüòåò Òàðòóññêîãî óíèâåðñèòåòà
- Âèëüäå, Áîðèñ (1908 â 1942) â ôðàíöóçñêèé ýòíîãðàô è ó÷àñòíèê Ñîïðîòèâëåíèÿ â ãîäû íàöèñòñêîé îêêóïàöèè Ôðàíöèè (ïðîâ¸ë â ãîðîäå äåòñêèå è þíîøåñêèå ãîäû, ó÷èëñÿ â Òàðòóñêîì óíèâåðñèòåòå).
- Âîëüïåðò, Ëàðèñà Èëüèíè÷íà (ðîä. 1926) â ýñòîíñêàÿ, ðàíåå ñîâåòñêàÿ, øàõìàòèñòêà, ãðîññìåéñòåð (1978); ëèòåðàòóðîâåä, äîêòîð ôèëîëîãè÷åñêèõ íàóê. Ñ 1977 ðàáîòàåò â Òàðòóñêîì óíèâåðñèòåòå (ñ 1990 â ïðîôåññîð, ñ 1993 â ïðîôåññîð-ýìåðèòóñ).
- Ãàêêåíøìèäò, Ãåîðã (1878 â 1968) â âûäàþùèéñÿ ðóññêèé àòëåò, áîðåö, à âïîñëåäñòâèè ïèñàòåëü è ôèëîñîô.
- Æèëèí, Âèêòîð Ïàâëîâè÷ (1946, Òàðòó â 1986) â ðóññêèé ñîâåòñêèé ïèñàòåëü-ôàíòàñò.
- Èêñêþëü, ßêîá ôîí (1864 â 1944) â áèîëîã, çîîïñèõîëîã è ôèëîñîô, îäèí èç îñíîâàòåëåé çîîñåìèîòèêè è áèîñåìèîòèêè. Îêîí÷èë Òàðòóñêèé óíèâåðñèòåò â 1889 ãîäó.
- Êàéñàðîâ, Àíäðåé Ñåðãååâè÷ (1782 â 1813) â ðóññêèé ïóáëèöèñò, ôèëîëîã, ïîýò. Îñåíüþ 1811 ãîäà èçáðàí ïðîôåññîðîì ðóññêîãî ÿçûêà è ñëîâåñíîñòè Äåðïòñêîãî (íûíå Òàðòóñêîãî) óíèâåðñèòåòà.
- Êëàóñ, Êàðë Êàðëîâè÷ (1796, Òàðòó â 1864, Òàðòó), áîòàíèê, õèìèê, ñ 1864 ïðîôåññîð õèìèè Êàçàíñêîãî óíèâåðñèòåòà, ñ 1852 ïðîôåññîð ôàðìàöèè Äåðïòñêîãî óíèâåðñèòåòà, ÷ëåí-êîððåñïîíäåíò Ïåòåðáóðãñêîé ÀÍ 1861. Îòêðûë íîâûé ýëåìåíò, êîòîðûé íàçâàë ðóòåíèåì. Èçâåñòåí è êàê èññëåäîâàòåëü ôëîðû Çàâîëæüÿ è Ïðèêàñïèéñêèõ ñòåïåé.
- Êþììåëü, Ïåýòåð (ðîä. 1982, Òàðòó) â ýñòîíñêèé ëûæíèê, ó÷àñòíèê äâóõ Îëèìïèéñêèõ èãð.
- Ëåññèíã, Ðîëàíä (ðîä. 1978, Òàðòó) â ýñòîíñêèé áèàòëîíèñò, ó÷àñòíèê òð¸õ Îëèìïèéñêèõ èãð.
- Ëîòìàí, Þðèé Ìèõàéëîâè÷ (1922 â 1993, Òàðòó) â ëèòåðàòóðîâåä è êóëüòóðîëîã, îäèí èç îñíîâîïîëîæíèêîâ Òàðòóñêî-ìîñêîâñêîé ñåìèîòè÷åñêîé øêîëû, ó÷¸íûé ñ ìèðîâûì èìåíåì. Ïîñëå îêîí÷àíèÿ óíèâåðñèòåòà â 1950 ãîäó è äî êîíöà æèçíè ðàáîòàë â Òàðòó; ïðîôåññîð Òàðòóñêîãî óíèâåðñèòåòà.
- Ëóíèí, Íèêîëàé Èâàíîâè÷ (1853, Òàðòó â 1937) â ñîâåòñêèé ïåäèàòð, îòêðûâàòåëü âèòàìèíîâ.  1878 ãîäó îêîí÷èë Äåðïòñêèé (íûíå Òàðòóñêèé) óíèâåðñèòåò.
- Îñòâàëüä, Âèëüãåëüì Ôðèäðèõ (1853, Ðèãà â 1932, Ëåéïöèã) â õèìèê, ôèçèê, ôèëîñîô, îñíîâàòåëü ôèçè÷åñêîé õèìèé, îðãàíèçàòîð íàóêè, àâòîð «ýíåðãåòè÷åñêîé» ôèëîñîôñêîé òåîðèè, ÷ëåí-êîððåñïîíäåíò Ïåòåðáóðãñêîé ÀÍ 1895, ëàóðåàò Íîáåëåâñêîé ïðåìèè ïî õèìèè 1909 ãîäà.  1875 ãîäó îêîí÷èë Äåðïòñêèé (íûíå Òàðòóñêèé) óíèâåðñèòåò.
- Ïèðîãîâ, Íèêîëàé Èâàíîâè÷ (1810 â 1881) â ðóññêèé õèðóðã è àíàòîì, åñòåñòâîèñïûòàòåëü è ïåäàãîã, ÷ëåí-êîððåñïîíäåíò Ñàíêò-Ïåòåðáóðãñêîé àêàäåìèè íàóê. Ê ïðîôåññîðñêîé äåÿòåëüíîñòè Ïèðîãîâ ãîòîâèëñÿ â óíèâåðñèòåòå ãîðîäà Äåðïòà (Òàðòó).  õèðóðãè÷åñêîé êëèíèêå, Ïèðîãîâ ïðîðàáîòàë ïÿòü ëåò, çàùèòèë äîêòîðñêóþ äèññåðòàöèþ è â âîçðàñòå äâàäöàòè øåñòè ëåò áûë èçáðàí ïðîôåññîðîì Äåðïòñêîãî (íûíå Òàðòóñêîãî) óíèâåðñèòåòà.
- Ðàíäâèéð (Òåëï), Òèéó) (ðîä. 1938) â áàëåðèíà, íàðîäíàÿ àðòèñòêà ÑÑÑÐ (1977).
- Ñòðóâå, Âàñèëèé ßêîâëåâè÷ (1793 â 1864) â ðîññèéñêèé àñòðîíîì, îäèí èç îñíîâîïîëîæíèêîâ çâ¸çäíîé àñòðîíîìèè, ïåðâûé äèðåêòîð Ïóëêîâñêîé îáñåðâàòîðèè. Ïîëó÷èë ôèëîëîãè÷åñêîå îáðàçîâàíèå â Äåðïòñêîì (íûíå Òàðòóñêîì) óíèâåðñèòåòå.
- Òàëüâè, Àéíî (1909 â 1992) â àêòðèñà òåàòðà è êèíî, íàðîäíàÿ àðòèñòêà ÑÑÑÐ (1966).
- Òîáðåëóòñ, Èíäðåê (ðîä. 1976, Òàðòó) â ýñòîíñêèé áèàòëîíèñò, ó÷àñòíèê ÷åòûð¸õ Îëèìïèéñêèõú èãð.
- Óëüÿíîâ, Äìèòðèé Èëüè÷ (1874 â 1943) â ðîññèéñêèé ðåâîëþöèîíåð è ïàðòèéíûé äåÿòåëü, ìëàäøèé áðàò èçâåñòíûõ ðåâîëþöèîíåðîâ Àëåêñàíäðà è Âëàäèìèðà Óëüÿíîâûõ.  1901 ãîäó îêîí÷èë ìåäèöèíñêèé ôàêóëüòåò Þðüåâñêîãî (íûíå Òàðòóñêîãî) óíèâåðñèòåòà.
- Õóðò, ßêîá (1839 â 1907) â ýñòîíñêèé ôîëüêëîðèñò, áîãîñëîâ, ëèíãâèñò è îáùåñòâåííûé äåÿòåëü.  1859 ãîäó îí ïîñòóïèë â Òàðòóñêèé óíèâåðñèòåò.  1865 ãîäó îí îêîí÷èë óíèâåðñèòåò êàíäèäàòîì áîãîñëîâèÿ.  òå÷åíèå äâóõ ëåò Õóðò èñïîëíÿë îáÿçàííîñòè ïðåçèäåíòà Òàðòóñêîãî îáùåñòâà ýñòîíñêèõ çåìëåäåëüöåâ.
- Öâåò, Ìèõàèë Ñåì¸íîâè÷ (1872 â 1919) â ðóññêèé áîòàíèê-ôèçèîëîã è áèîõèìèê ðàñòåíèé.  1917 ãîäó èçáðàí îðäèíàðíûì ïðîôåññîðîì Þðüåâñêîãî (íûíå Òàðòóñêîãî) óíèâåðñèòåòà, ðóêîâîäèòåëåì áîòàíè÷åñêîé êàôåäðû è äèðåêòîðîì áîòàíè÷åñêîãî ñàäà Óíèâåðñèòåòà.
- Ýëëåð, Õåéíî (1887, Òàðòó â 1970) â êîìïîçèòîð, íàðîäíûé àðòèñò ÑÑÑÐ (1967).
- Þçåôîâè÷, ßêîâ Äàâèäîâè÷ (1872 â 1929, Òàðòó) â ãåíåðàë-ëåéòåíàíò (1917), ó÷àñòíèê áåëîãî äâèæåíèÿ â Ðîññèè.
- ßçûêîâ, Íèêîëàé Ìèõàéëîâè÷ (1803 â 1847) â ðóññêèé ïîýò, ñëàâÿíîôèë. Ó÷èëñÿ íà ôèëîñîôñêîì ôàêóëüòåòå Äåðïòñêîãî (íûíå Òàðòóñêîãî) óíèâåðñèòåòà (1822 â 1829).
[ïðàâèòü] Ãîðîäà-ïîáðàòèìû
Áåðóì, Íîðâåãèÿ
Âåñïðåì, Âåíãðèÿ
Äåâåíòåð, Íèäåðëàíäû- Çþòïõåí, Íèäåðëàíäû
Êàóíàñ, Ëèòâà
Ëþíåáóðã, Ãåðìàíèÿ
Ïñêîâ, Ðîññèÿ
Ðèãà, Ëàòâèÿ
Ãþìðè, Àðìåíèÿ
Ñîëñáåðè, ÑØÀ
Òàìïåðå, Ôèíëÿíäèÿ- Òóðêó, Ôèíëÿíäèÿ
Óïïñàëà, Øâåöèÿ
Ôåððàðà, Èòàëèÿ
Ôðåäåðèêñáåðã, Äàíèÿ[38]
Õàáíàðôüîðäþð, Èñëàíäèÿ- Õÿìåýíëèííà, Ôèíëÿíäèÿ
[ïðàâèòü] Ñì. òàêæå
[ïðàâèòü] Ïðèìå÷àíèÿ
- â‘ Òàðòó â öèôðàõ 2011 (ðóñ.). Îôèöèàëüíûé ñàéò Òàðòó. Àðõèâèðîâàíî èç ïåðâîèñòî÷íèêà 3 ôåâðàëÿ 2012. Ïðîâåðåíî 17 äåêàáðÿ 2011.
- â‘ Þðüåâ â Ýíöèêëîïåäè÷åñêèé ñëîâàðü ðóññêîé öèâèëèçàöèè
- â‘ Alan Henry Batten. Resolute and undertaking characters: the lives of Wilhelm and Otto Struve. â Springer, 1988. â Ñ. 13. â 288 ñ. â ISBN 9027726523
- â‘ Ñòàòüÿ «Äåðïò» // Ñëàâÿíñêàÿ ýíöèêëîïåäèÿ. / Áîãóñëàâñêèé Â.. â Ìîñêâà: ÎËÌÀ-ÏÐÅÑÑ, 2004. â Ò. 1. â 816 ñ. â ISBN 5-224-02249-5
- â‘ Ñòàòüÿ «Þðüåâ» // Ñëàâÿíñêàÿ ýíöèêëîïåäèÿ. / Áîãóñëàâñêèé Â.. â Ìîñêâà: ÎËÌÀ-ÏÐÅÑÑ, 2004. â Ò. 1. â 816 ñ. â ISBN 5-224-02249-5
- â‘ Ãåíðèõ Ëàòâèéñêèé. Õðîíèêà Ëèâîíèè. â Ñ. 179â199.
- â‘ Íîâãîðîäñêàÿ ïåðâàÿ ëåòîïèñü ñòàðøåãî è ìëàäøåãî èçâîäîâ. // . â 6732 (1224).
- â‘ 1 2 3 Ïðèáàëòèéñêèé êðàé // Ýíöèêëîïåäè÷åñêèé ñëîâàðü Áðîêãàóçà è Åôðîíà:  86 òîìàõ (82 ò. è 4 äîï.). â ÑÏá., 1890â1907.
- â‘ [ http://memoirs.ru/texts/Grotian1879.htm]
- â‘ 1 2 Òàðòó / Áîëüøàÿ ñîâåòñêàÿ ýíöèêëîïåäèÿ
- â‘ Ñòàòèñòè÷åñêîå èçîáðàæåíèå ãîðîäîâ è ïîñàäîâ Ðîññèéñêîé èìïåðèè ïî 1825 ãîä. Ñîñò. èç îôèö. ñâåäåíèé ïî ðóêîâîäñòâîì äèðåêòîðà Äåïàðòàìåíòà ïîëèöèè èñïîëíèòåëüíîé Øòåðà. Ñïá., 1829.
- â‘ Îáîçðåíèå ñîñòîÿíèÿ ãîðîäîâ ðîññèéñêîé èìïåðèè â 1833 ãîäó / Èçä. ïðè ìèíèñòåðñòâå âíóòðåííèõ äåë. â Ñïá., 1834.
- â‘ Ñòàòèñòè÷åñêèå òàáëèöû î ñîñòîÿíèè ãîðîäîâ Ðîññèéñêîé èìïåðèè. Ñîñò. â Ñòàò. îòä. Ñîâåòà ÌÂÄ. â Ñïá., 1840.
- â‘ Ñòàòèñòè÷åñêèå òàáëèöû î ñîñòîÿíèè ãîðîäîâ Ðîññèéñêîé èìïåðèè [ïî 1 ìàÿ 1847 ãîäà]. Ñîñò. â Ñòàò. îòä. Ñîâåòà ÌÂÄ. Ñïá., 1852.
- â‘ Ñòàòèñòè÷åñêèå òàáëèöû Ðîññèéñêîé èìïåðèè, ñîñòàâëåííûå è èçäàííûå ïî ðàñïîðÿæåíèþ ìèíèñòðà âíóòðåííèõ äåë Ñòàò. îòäåëîì Öåíòðàëüíîãî ñòàòèñòè÷åñêîãî êîìèòåòà. [Âûï. 1]. Çà 1856-é ãîä. Ñïá., 1858.
- â‘ Resultate der am 3. März 1867 in den Städten Livlands ausgeführten Volkszählung. Tab. 1. Summarische Gliederung der städtischen Bevölkerung in Livland, geschieden nach Civil und Miliair
- â‘ 1 2 1922 a. üldrahvalugemise andmed. Vihk 1. Rahva demograafiline koosseis ja korteriolud Eestis. â Tallinn, 1924, lk. 10.
- â‘ Ïåðâàÿ Âñåîáùàÿ ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ Ðîññèéñêîé èìïåðèè 1897 ãîäà. Íàëè÷íîå íàñåëåíèå â ãóáåðíèÿõ, óåçäàõ, ãîðîäàõ Ðîññèéñêîé Èìïåðèè (áåç Ôèíëÿíäèè)
- â‘ Rahvastiku koostis ja korteriolud: II rahvaloenduse tulemusi. Tallinn, 1935, lk. 1.
- â‘ 1 2 3 Strukturbereicht über das Ostland. Teil I: Ostland in Zahlen. â Riga, 1942.
- â‘ Ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ ÑÑÑÐ 1959 ãîäà
- â‘ Ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ ÑÑÑÐ 1970 ãîäà
- â‘ Ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ ÑÑÑÐ 1979 ãîäà
- â‘ 1 2 2000. aasta rahvaloenduse tulemused I Faktiline ja alaline rahvastik, rahvastiku paiknemine, soo- ja vanuskoosseis
- â‘ Resultate der am 3. März 1867 in den Städten Livlands ausgeführten Volkszählung. Tab. 4. Summarische Gliederung der städtischen Bevölkerung in Livland nach ihrer Nationalität für Civil und Militair geschieden
- â‘ 1 2 1922 a. üldrahvalugemise andmed. Vihk 1. Rahva demograafiline koosseis ja korteriolud Eestis. â Tallinn, 1924, lk. 33.
- â‘ Ïåðâàÿ Âñåîáùàÿ ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ Ðîññèéñêîé èìïåðèè 1897 ã. Ïîä ðåä. Í. À. Òðîéíèöêîãî. 21: Ëèôëÿíäñêàÿ ãóáåðíèÿ. â Ñïá., 1905, ñ. 78â79.
- â‘ Rahvastiku koostis ja korteriolud: II rahvaloenduse tulemusi. Tallinn, 1935, lk. 47â53.
- â‘ Íàñåëåíèå ðàéîíîâ, ãîðîäîâ è ïîñ¸ëêîâ ãîðîäñêîãî òèïà Ýñòîíñêîé ÑÑÐ: Ïî äàííûì Âñåñîþçíîé ïåðåïèñè íàñåëåíèÿ íà 17 ÿíâàðÿ 1979 ãîäà. â Òàëëèí, 1980, ñ. 131â135.
- â‘ 1 2 2000. aasta rahvaloenduse tulemused. II. Kodakondsus, rahvus, emakeel ja võõrkeelte oskus
- â‘ Resultate der am 3. März 1867 in den Städten Livlands ausgeführten Volkszählung. Tab. 36. Summarische Gliederung der Bevölkerung der Städte Livlands nach ihrer Confession
- â‘ 1922 a. üldrahvalugemise andmed. Vihk 1. Rahva demograafiline koosseis ja korteriolud Eestis. â Tallinn, 1924, lk. 51.
- â‘ Ïåðâàÿ Âñåîáùàÿ ïåðåïèñü íàñåëåíèÿ Ðîññèéñêîé èìïåðèè 1897 ã. Ïîä ðåä. Í. À. Òðîéíèöêîãî. 21: Ëèôëÿíäñêàÿ ãóáåðíèÿ. â Ñïá., 1905, ñ. 76â77.
- â‘ 1922 a. üldrahvalugemise andmed. Vihk 7-b, Saare maakond. â Tallinn, 1924, lk. 38â39
- â‘ Rahvastiku koostis ja korteriolud: II rahvaloenduse tulemusi. Tallinn, 1935, lk. 118â121.
- â‘ 2000. aasta rahvaloenduse tulemused. IV Haridus. Usk
- â‘ Â Òàðòó íà÷àëîñü ñòðîèòåëüñòâî êðóïíåéøåé â Áàëòèè íàíîëàáîðàòîðèè // rus.err.ee, 20.10.2010
- â‘ Èíôîðìàöèÿ î ãîðîäàõ-ïîáðàòèìàõ (Fakta om venskabsbyer) (äàòñê.). Ìåæäóíàðîäíîå ñîòðóäíè÷åñòâî. Ôðåäåðèêñáåðã. Àðõèâèðîâàíî èç ïåðâîèñòî÷íèêà 22 àâãóñòà 2011. Ïðîâåðåíî 25 èþëÿ 2010.
[ïðàâèòü] Ëèòåðàòóðà
- Þðüåâ, óåçäíûé ãîðîä Ëèôëÿíäñêîé ãóáåðíèè // Ýíöèêëîïåäè÷åñêèé ñëîâàðü Áðîêãàóçà è Åôðîíà:  86 òîìàõ (82 ò. è 4 äîï.). â ÑÏá., 1890â1907.
- Ýíäåëü Âàðåï. Òàðòó / Ýñòîíñêîå ãåîãðàôè÷åñêîå îáùåñòâî ïðè Àêàäåìèè íàóê Ýñòîíñêîé ÑÑÐ. â Òàëëèí: Ýñòîíñêîå Ãîñóäàðñòâåííîå Èçäàòåëüñòâî, 1960. â 56 ñ. â 10 000 ýêç.
[ïðàâèòü] Ññûëêè
- Êàé Êðàøåâñêè. Ôîðìèðîâàíèå ìèôîëîãè÷åñêîãî îáðàçà Òàðòó â ðóññêîé è ýñòîíñêîé êóëüòóðàõ (äèññ. íà ñîèñêàíèå ó÷. ñòåï. Magister Artium)
- Âåá-ñàéò ãîðîäà Òàðòó
- Èíòåðàêòèâíàÿ êàðòà ñîâðåìåííîãî çîä÷åñòâà â Òàðòó (îáúÿñíåíèÿ íà ýñòîíñêîì ÿçûêå)
- Òàðòó â Þðüåâ â Äåðïò ۩ â ïîçíàâàòåëüíûé ïîðòàë î Òàðòó íà ðóññêîì ÿçûêå
- Íàñòîëüíàÿ ñïðàâî÷íàÿ êíèãà ó÷àùèõñÿ â âûñøèõ ó÷åáíûõ çàâåäåíèÿõ è ïóòåâîäèòåëü ïî ã. Þðüåâó.Òþðüìîðåçîâ À.Ï.
- Âåá-êàìåðû Òàðòó
- Âèðòóàëüíûé òóð ïî Òàðòó
- Òàðòó
- ÈÌÅÍÀ ÍÅ ÂÛÁÈÐÀÞÒ, Â ÍÈÕ ÆÈÂÓÒ È ÓÌÈÐÀÞÒ
- [2]
- Ðàäèîñòàíöèè Òàðòó
- Òàðòóñêèé ìóçåé «Ê Ïóøêèíó èç Äåðïòà»
 Ìóíèöèïàëèòåòû Òàðòóìàà |
||
|---|---|---|
| Ãîðîäñêèå ìóíèöèïàëèòåòû | Ýëâà · Êàëëàñòå · Òàðòó |  |
| Ñåëüñêèå ìóíèöèïàëèòåòû | Àëàòñêèâè · Õààñëàâà · Êàìáüÿ · Êîíãóòà · Ëàåâà · Ëóóíüÿ · Ìÿêñà · Ìååêñè · Íûî · Ïóõüÿ · Ïèéðèññààðå · Ïóõüÿ · Ðàííó · Ðûíãó · Òÿõòâåðå · Òàðòó · Þëåíóðìå · Âàðà · Âûííó | |
