GNU Free Documentation License . .

: ,
:

Türkçe, Türk dili

:

, , , , , , , , , , , ,

:

Flag of Turkey.svg 
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg 
Flag of Cyprus.svg 
Flag of Macedonia.svg :

  • -
:

~85 [   323 ]

:

21

:

:

( )

7.7597:

693

ISO 639-1:

tr

ISO 639-2:

tur

ISO 639-3:

tur

. : :

́ ́ (: Türk dili (: Türkçe [ˈt̪yɾktʃe] , . Türkiye Türkçesi ( ).

- ( -) . , , , - , , ( -), . [1] ( - ) , , . - , : . /> (>), /> ( > ), > (>), : , , .

[]

60  , 80 % .

740 . (2001)[2], 37 . , , , ( 1979 .).

177 . (1995[2]) . 128 . ( 1976 .).

64 . 1984 . , 170 . (2000 .). 2 800 . (2009), [3]. , 1982 . - 14 . ., 250 .

1990 3000 , . 2500.

1970 . 24 . , 1974 . 8 . .

1984 . . 135 . .,   150 ..

1988 . . 5000 .

(2009 .) 61-63 .[4][5] 73 .[6] , 40 % .[6]

[]

, . , , ( ), , , , ( ), (. ), , - . .

() -
Gidiyorum. ( .) gideym kitéyrım-cideyrum gidirem gidiyom
Kayacağım. ( .) gayacaim kayadzağum da kayacam gayıvecem
Gördüğüm güzel kız. ( , .) gürdügüm güzel kız örduum cüzel gız gördügüm gözel gız gördüğüm güzel gız
Ne yapacakmış? ( ?) napacag imiş n'âbadzağ imiş ne yapcaxmış napca:mış
Yağmura mı bakıyorsun? ( ?) yagmura mi bakaysın yâmora mi pakaysun yagmıra mı bagıyorsuñ yağmıra mı bakıyon
Koşacağım. ( .) koşacam koşadzağum goşacağam goşcem

[]

-  - , , 8-10 ( ) 11-12 .

15-16 - , - , - .

, 80 % . XX ,   . ( , . ) 19  20 . , , . .

[]

1923 . 1930- . . , - , . 20 , .

1932 « » («Türk Dil Kurumu»[7]).

( ) ( ).

  , , .

(Kâmile İmer) , , :

Dili daha çok yerli öğelerin egemen olduğu bir kültür dili durumuna getirmek amacıyla yapılan ve devletin desteğini kazanmış olan ulus çapındaki dili geliştirme eylemine 'dil devrimi' adı verilmektedir.
  , , , .[8]

, . . , , . . . , . , .   . , , . , . 1932 , .[9]


[]

. 20 1928. ( LIllustration)

: .

X . , . .

1926 . , , , .

1928 . , . ( ) .

29 , :

a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z.

[]

()
Turkish vowel chart.png

8 : a, ı, u, o ( ), e, i, ü, ö ( ).

21 (   24) : p, b, f, v, t, d, s, ş, z, j, ç, c, m, n, l, (l'), r, y, k, (k'), g, (g'), h, ğ. () , .

- ͸
m n
p b t d (c) (ɟ) k ɡ
f v s z ʃ ʒ ɣ h
ɾ
(ɫ) l j

-. , , , ; . . .

. /ğ/ .

[]

a [a] .
b [b] .
c [] , . j jet, .
ç [] , [], , . , «» . ,
d [d] .
e [ɛ] .
f [f] .
g [g], [ɟ] («»)  . ; e, i, ö, ü («») « »
ğ ([ɰ]), [ː], [j] yumuşak g ( g): - , , ; , , , , , .
h [h] . h house
ı [ɯ] . , ()
i [i] .
j [ʒ] .
k [k], [] («»)  . ; e, i, ö, ü («») « »
l [l] .
m [m] .
n [n] .
o [o] . o, ()
ö [œ] . ö möchte, . eu feu
p [p] .
r [ɾ] , . , ( . ), «»- «»-
s [s] .
ş [ʃ] .
t [t] .
u [u] .
ü [y] . ü müssen, . u une
v [β]/[w], [v] . , , - w, . wood
y [j] .
z [z] .

(. t, p ). q, w, x ; j .

[]

( «») , , . , , ( ) (. ), . , . .

.

, .

[]

(, . ünlü uyumu): / /, () . ,   , , . , 4 (ı, i, u ü), , a e .

[]

.. + -mak/-mek () ( ).

5 : , , , , .

5 :

  • () (Şimdiki zaman),
  • - () (Geniş zaman),
  • () (Gelecek zaman),
  • () (Belirsiz geçmiş zaman),
  • () (Belirli geçmiş zaman).

7 :

  • ( ) (Şimdiki zamanın hikâyesi),
  • (Belirsiz geçmiş zamanın hikâyesi),
  • (Belirli geçmiş zamanın hikâyesi),
  • ( ) (Geniş zamanın hikâyesi),
  • - (Gelecek zamanın hikâyesi),
  • (Sürekli şimdiki zaman),
  • (Sürekli şimdiki zamanın hikâyesi).

. 6 .

5 : (), , , , .

, bir (. ).

( : - - (S-O-V)).

[]

- ( ) 9-10 1928  (. . , . الفبا elifbâ). . , . , . .

, , .

(. G. L. Lewis, Turkish Grammar) .

( 10 20 )   «» (. kaba Türkçe).

1923  , , (kaba Türkçe). .

, , , , ( ). - . , göz (), ayn çeşm (), ak (; . ) beyaz ().

2005 104481 (Güncel Türkçe Sözlük, ), 14 % [10].

:

  • : insan (), merhaba (!), devlet (), halk (), millet (), asker (), fikir (), hediye (), resim (), alkol (), saat ();
  • : hafta (), pazar (), rüzgâr (), pencere (), şehir (), düşman (), ateş (, ), ayna (), can (), tahta (), hoş (), köy ();
  • : liman (), kutu (), körfez (), fırın ();
  • : lüks (), kuzen (), pantolon (), kuaför (), hoparlör (), kamyon ();
  • : tişört (), tim (, ) .
  • : şalter ( Schalter  , ), pulluk (. ), semaver (. ), şapka (. )

, ,  . . 616,5 . ( ).

[]

[] .

[]

  1. - . . . . .. . .: 2002
  2. 1 2 Ethnologue ( . .)
  3. ' ', (PDF)
  4. Encarta ( . .)
  5. « » Routledge
  6. 1 2
  7. (Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi, TDK Yayınları, Ankara, 1976, s. 31 ve ötesi)
  8. (Agy, s. 32)

[]

« »