| : |
Türkçe, Türk dili |
|---|---|
| : | |
| : |
|
| : |
~85 |
| : |
21 |
| : | |
| : | |
| 7.7597: |
693 |
| ISO 639-1: |
tr |
| ISO 639-2: |
tur |
| ISO 639-3: |
tur |
| . : : | |
́ ́ (: Türk dili (: Türkçe [ˈt̪yɾktʃe] ) , . Türkiye Türkçesi ( ).
- ( -) . , , , - , , ( -), . [1] ( - ) , , . - , : . /> (>), /> ( > ), > (>), : , , .
|
|
[]
740 . (2001)[2], 37 . , , , ( 1979 .).
177 . (1995[2]) . 128 . ( 1976 .).
64 . 1984 . , 170 . (2000 .). 2 800 . (2009), [3]. , 1982 . - 14 . ., 250 .
(2009 .) 61-63 .[4][5] 73 .[6] , 40 % .[6]
[]
, . , , ( ), , , , ( ), (. ), , - . .
| () | - | |||
|---|---|---|---|---|
| Gidiyorum. ( .) | gideym | kitéyrım-cideyrum | gidirem | gidiyom |
| Kayacağım. ( .) | gayacaim | kayadzağum da | kayacam | gayıvecem |
| Gördüğüm güzel kız. ( , .) | gürdügüm güzel kız | örduum cüzel gız | gördügüm gözel gız | gördüğüm güzel gız |
| Ne yapacakmış? ( ?) | napacag imiş | n'âbadzağ imiş | ne yapcaxmış | napca:mış |
| Yağmura mı bakıyorsun? ( ?) | yagmura mi bakaysın | yâmora mi pakaysun | yagmıra mı bagıyorsuñ | yağmıra mı bakıyon |
| Koşacağım. ( .) | koşacam | koşadzağum | goşacağam | goşcem |
[]
, 80 % . XX , . ( , . ) 19 20 . , , . .
[]
1923 . 1930- . . , - , . 20 , .
1932 « » («Türk Dil Kurumu»[7]).
( ) ( ).
, , .
(Kâmile İmer) , , :
- Dili daha çok yerli öğelerin egemen olduğu bir kültür dili durumuna getirmek amacıyla yapılan ve devletin desteğini kazanmış olan ulus çapındaki dili geliştirme eylemine 'dil devrimi' adı verilmektedir.
- , , , .[8]
, . . , , . . . , . , . . , , . , . 1932 , .[9]
[]
29 , :
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z.
[]
| () |
|---|
![]() |
8 : a, ı, u, o ( ), e, i, ü, ö ( ).
21 ( 24) : p, b, f, v, t, d, s, ş, z, j, ç, c, m, n, l, (l'), r, y, k, (k'), g, (g'), h, ğ. () , .
| - | | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| m | n | |||||||||||||||
| p | b | t | d | (c) | (ɟ) | k | ɡ | |||||||||
| f | v | s | z | ʃ | ʒ | ɣ | h | |||||||||
| tʃ | dʒ | |||||||||||||||
| ɾ | ||||||||||||||||
| (ɫ) | l | j | ||||||||||||||
. /ğ/ .
[]
| a | [a] | . |
| b | [b] | . |
| c | [dʒ] | , . j jet, . |
| ç | [tʃ] | , [dʒ], , . , «» . , |
| d | [d] | . |
| e | [ɛ] | . |
| f | [f] | . |
| g | [g], [ɟ] | («») . ; e, i, ö, ü («») « » |
| ğ | ([ɰ]), [ː], [j] | yumuşak g ( g): - , , ; , , , , , . |
| h | [h] | . h house |
| ı | [ɯ] | . , () |
| i | [i] | . |
| j | [ʒ] | . |
| k | [k], [] | («») . ; e, i, ö, ü («») « » |
| l | [l] | . |
| m | [m] | . |
| n | [n] | . |
| o | [o] | . o, () |
| ö | [œ] | . ö möchte, . eu feu |
| p | [p] | . |
| r | [ɾ] | , . , ( . ), «»- «»- |
| s | [s] | . |
| ş | [ʃ] | . |
| t | [t] | . |
| u | [u] | . |
| ü | [y] | . ü müssen, . u une |
| v | [β]/[w], [v] | . , , - w, . wood |
| y | [j] | . |
| z | [z] | . |
(. t, p ). q, w, x ; j .
[]
( «») , , . , , ( ) (. ), . , . .
.
, .
[]
(, . ünlü uyumu): / /, () . , , , . , 4 (ı, i, u ü), , a e .
[]
.. + -mak/-mek () ( ).
5 : , , , , .
5 :
- () (Şimdiki zaman),
- - () (Geniş zaman),
- () (Gelecek zaman),
- () (Belirsiz geçmiş zaman),
- () (Belirli geçmiş zaman).
7 :
- ( ) (Şimdiki zamanın hikâyesi),
- (Belirsiz geçmiş zamanın hikâyesi),
- (Belirli geçmiş zamanın hikâyesi),
- ( ) (Geniş zamanın hikâyesi),
- - (Gelecek zamanın hikâyesi),
- (Sürekli şimdiki zaman),
- (Sürekli şimdiki zamanın hikâyesi).
. 6 .
5 : (), , , , .
, bir (. ).
( : - - (S-O-V)).
[]
- ( ) 9-10 1928 (. . , . الفبا elifbâ). . , . , . .
(. G. L. Lewis, Turkish Grammar) .
( 10 20 ) «» (. kaba Türkçe).
1923 , , (kaba Türkçe). .
, , , , ( ). - . , göz (), ayn çeşm (), ak (; . ) beyaz ().
2005 104481 (Güncel Türkçe Sözlük, ), 14 % [10].
:
- : insan (), merhaba (!), devlet (), halk (), millet (), asker (), fikir (), hediye (), resim (), alkol (), saat ();
- : hafta (), pazar (), rüzgâr (), pencere (), şehir (), düşman (), ateş (, ), ayna (), can (), tahta (), hoş (), köy ();
- : liman (), kutu (), körfez (), fırın ();
- : lüks (), kuzen (), pantolon (), kuaför (), hoparlör (), kamyon ();
- : tişört (), tim (, ) .
- : şalter ( Schalter , ), pulluk (. ), semaver (. ), şapka (. )
, , . . 616,5 . ( ).
[]
[] .
[]
- - . . . . .. . .: 2002
- 1 2 Ethnologue ( . .)
- ' ', (PDF)
- Encarta ( . .)
- « » Routledge
- 1 2
- (Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi, TDK Yayınları, Ankara, 1976, s. 31 ve ötesi)
- (Agy, s. 32)
[]
|
|
| () | |
| - (-) ¹ |
|
| ¹ | |
| () | |
| () | |
|
|
| , | |
| - | |
| : ¹ , (. ); ² «» , « »; ³ , ; , ; () ; | |
